TREILER

Το παρόν Ιστολόγιο έχει σκοπό να περισώσει & να προβάλλει τη ρουμελιώτικη ιστοριολαογραφία -

Σάββατο, 7 Δεκεμβρίου 2019

Μάχη Υπάτης και μάχη Αετού


ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΥΠΑΤΗΣ ΚΑΙ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΑΕΤΟΥ
[Δυο μάχες, δυο ιστορικές στιγμές της Ρούμελης]
(Ιωάννα Χριστ. Αλεξοπούλου)
Αλαμάνα, Γραβιά, Χαλκομάτα, ονόματα συνδεδεμένα άρρηκτα με την Ελληνική Επανάσταση. Δεν είναι βέβαια μόνον αυτά. Κι όμως όσοι γράφουν για τον ξεσηκωμό του 1821 σπάνια αναφέρουν τη Μάχη του Πατρατζικιού1 ή τη Μάχη του Αετού που έλαβαν χώρα την ίδια περίοδο και με καθοριστικό ρόλο για την εξέλιξη του αγώνα. Γι' αυτό εμείς θα αναφερθούμε σ' αυτές τις δύο μάχες, προσπαθώντας να φωτίσουμε πτυχές, ίσως όχι τόσο γνωστές στους περισσότερους.
Βρισκόμαστε στον πρώτο χρόνο της Επανάστασης. Τα γεγονότα στην Πελοπόννησο ξεσήκωσαν και τους Στερεοελλαδίτες οπλαρχηγούς. Η καρδιά και η ψυχή τους φτερούγισε στην ιδέα της ελευθερίας. Με ενθουσιασμό και φιλοτιμία θα ενίσχυαν την επανάσταση.
Πανουργιάς στα Σάλωνα, Σκαλτσάς στο Λιδωρίκι και το Μαλανδρίνο, Γκούρας στο Γαλαξίδι, Αθανάσιος Διάκος στη Λιβαδειά, Δυοβουνιώτης στο Ζητούνι και στη Βοδονίτσα2. Όλη σχεδόν η Ανατολική Στερεά είχε επαναστατήσει τον Απρίλη του 1821.
Η Μάχη της Υπάτης
Η ορμητική κάθοδος του Ομέρ Βρυώνη και του Κιοσέ Μεχμέτ θορύβησε τους οπλαρχηγούς της Στερεάς. Έπρεπε με κάθε τρόπο να ανακόψουν το πέρασμα τους και να εμποδίσουν την προσπέλαση τους στην Πελοπόννησο. Στις 10 Απριλίου του 1821 συγκεντρώνονται στις Κομποτάδες οι οπλαρχηγοί των Σαλώνων, Λιβαδειάς και Ζητουνίου (Πανουργίας, Διάκος και Δυοβουνιώτης). Αποφασίζουν να επιτεθούν στο Πατρατζίκι. Η ενδεχόμενη κατάληψη του Πατρατζικιού θα οδηγούσε στην πτώση της Λαμίας (Ζητουνίου), καθώς Υπάτη και Λαμία ήταν τα στρατιωτικά κέντρα των Τούρκων στην περιοχή. Αξίζει να σημειωθεί πως η Υπάτη ήταν τότε έδρα τούρκου πασά, με 7.500 κατοίκους. «Κατά το ήμισυ Έλληνες και κατά το ήμισυ Τούρκοι, και Ιουδαίοι περί τους 300» (Βορτσέλας 475).
Έπρεπε όμως να συνεννοηθούν και με τον οπλαρχηγό της Υπάτης, τον Μήτσο Κοντογιάννη, ο οποίος δυσκόλευε την κατάσταση και δεν συμμετείχε. Τον κάλεσαν τρεις φορές αλλά εκείνος αρνιόταν, γιατί θεωρούσε πως η επανάσταση ήταν άκαιρη, άλογη και βλαπτική για την περιοχή. Τους έλεγε ότι θα κινδυνεύσει η Φθιώτιδα, παραβλέποντας πως ο αγώνας είχε κηρυχθεί για μία πατρίδα και όχι για τμήματα της. Την τρίτη φορά έστειλαν τον Γεώργιο Δεσποτόπουλο και τους αξιωματικούς του Διάκου, Καλύβα και Μπακογιάννη, τον συνάντησαν στη θέση Κούκος, αλλά και αυτή η συνάντηση ήταν άκαρπη. Έτσι το ελληνικό στράτευμα έμεινε στις Κομποτάδες αργό για οκτώ μέρες.

Δευτέρα, 2 Δεκεμβρίου 2019

"Ο πιο νόστιμος μεζές"


Μεγαλοκαψιώτικα ανέκδοτα
3.  Ο πιο νόστιμος, πρωτοψημένος μεζές
[Του Νίκου Παπαδιονυσίου]

Στα πανηγύρια του χωριού μου της Μεγάλης Κάψης, έψηναν στη σούβλα αρνιά μεγάλα και παχιά. Τα σούβλιζαν με ελατάκια ξεκλαρισμένα και ξεφλουδισμένα και τα έβαζαν στη φωτιά από καρβουνιασμένα ξύλα, γυρίζοντάς τα κατά διαστήματα και όχι συνεχώς, χωρίς να τα καίνε. Ο ψήστης άρπαζε αμέσως τον πιο νόστιμο και πρωτοψημένο λόγω της εγγύτητάς του στα κάρβουνα μεζέ, τα τεράστια «εμπρέτια» ή «αμελέτητα»..
Κάποιες άσχετες κυρίες, καλοκαιρινές παραθερίστριες από τις πόλεις, σύζυγοι Μεγαλοκαψιωτών και όχι, τα θεωρούσαν υπό τα κουτοπόνηρα βλέμματα των παρισταμένων ντόπιων ότι είναι τα… βυζιά προβατίνας, κάνοντας τον ψήστη χασκογελώντας να στρίβει τα μουστάκια του, προσπαθώντας να συγκρατήσει τη γλώσσα του.
(Αυτόπτης μάρτυρας σε παιδική ηλικία)

Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου

Δευτέρα, 25 Νοεμβρίου 2019

Ο Νερόμυλος του Πλατυστόμου κρησφύγετο του Άρη Βελουχιώτη


ΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ ΚΡΗΣΦΥΓΕΤΟ ΤΟΥ ΑΡΗ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗ ΣΕ ΝΕΡΟΜΥΛΟ ΤΟΥ ΠΛΑΤΥΣΤΟΜΟΥ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ
Αφηγείται  ο  κ. Γιάννης Σκουρογιάννης, στα 86 του χρόνια σήμερα, συνταξιούχος εκπαιδευτικός. Τότε, ήταν δεν ήταν 9 χρονών.
Ο ιστορικός νερόμυλος Πλατυστόμου

Ο  Γ. Σκουρογιάννης, δεξιά με τον πρόεδρο του Πολιτιστικού Συλλόγου «Πηλέας» Κ. Ευθυμίου

«Ήμουν μια σταλιά παιδί. Μου είπαν πήγαινε ψωμί στο Μύλο. Άνοιξα την πόρτα, μπήκα. Μπροστά μου βρέθηκε ένας άντρας με μεγάλη γενειάδα. Επιβλητικός. Αγρίμι. Γούρλωσαν τα μάτια μου, τρόμαξα. Πέταξα τα ψωμιά και έτρεξα πίσω στο σπίτι… Το βράδυ τον ξαναείδα στην εκκλησιά. Με αναγνώρισε και μου χάιδεψε τα μαλλιά. Τότε και αν τρόμαξα! Για πολύ καιρό το παιδικό μου μυαλό μου έλεγε ότι μπορεί να με κόλλησε και να γεμίσω γένια …»

Ο Μύλος στο Πλατύστομο είχε γίνει τόπος συνάντησης ανταρτών, λίγο πριν  συγκεντρωθούν στην Σπερχειάδα στην Καλύβα Στεφανή όπου στις 21/05/1942 ο Άρης Βελουχιώτης ορκίζει τους πρώτους μαχητές του ΕΛΑΣ. Ο πετρόχτιστος νερόμυλος του Πλατύστομου στα χρόνια της Κατοχής 1941-1944 στάθηκε κρησφύγετο και τόπος συνάντησης των αντιστασιακών ομάδων. Σύμφωνα με τις αναφορές των ντόπιων και όχι μόνο, αντιστασιακών, χρησιμοποιήθηκε σαν χώρος Στρατηγείου λίγο πριν το επίσημο ξεκίνημα του ένοπλου Απελευθερωτικού Αγώνα από την καλύβα Στεφανή τον Μάη του ’42. Εκεί, στον Μύλο, ο Άρης και οι άντρες του πέρασαν μερόνυχτα, οργανώνοντας τον αγώνα τους. Ακόμη και 3 χρόνια μετά, το 1945, όταν μετά τη συνθήκη της Βάρκιζας ο Βελουχιώτης δεν ακολούθησε τα υπόλοιπα στελέχη του ΕΑΜ στην Αθήνα, αποχαιρέτησε την οικογένεια του στη Λαμία και εγκαταστάθηκε μαζί με τον αδερφό του Μπάμπη Κλάρα και τους Μαυροσκούφηδες στον νερόμυλο του Πλατυστόμου, προκειμένου να οργανώσει ξανά από το ίδιο σημείο τον αγώνα κατά της νέας κατοχής των Άγγλων. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι εκεί, στον νερόμυλο του Πλατυστόμου, γράφτηκαν οι προκηρύξεις του Μ.Ε.Α και του ΕΛΑΣ-Ν. 

Τετάρτη, 20 Νοεμβρίου 2019

"Ένα παράδειγμα εσωστρεφούς οικονομίας"


Μεγαλοκαψιώτικα ανέκδοτα
2. «Ένα παράδειγμα εσωστρεφούς οικονομίας»
[Του Νίκου Παπαδιονυσίου]
Δυο συγχωριανοί Μεγαλοκαψιώτες «μαγαζάτορες», τις καλές ημέρες του μετεμφυλιακού χωριού, ο Κατσιακογιώργος και ο Διπλαρομήτσος που τους θυμάμαι πολύ καλά και τους έζησα παιδί, έφηβος και νέος, με μαγαζιά κοντινά, χειμώνα με χιόνια και έλλειψη πελατείας, σούρωναν με τσίπουρο, ως συνήθως, μόνοι ο καθένας στο μαγαζί του, χωρίς κανένα πελάτη. Οπότε ο Διπλαρομήτσος παίρνει μια δραχμή απ΄ το συρτάρι και πάει στον επίσης μόνο του Κατσιακογιώργο:
- Βάλ’ ορέ Γιώργου να πιούμι !!...
Αφού ήπιαν από ένα και πέρασαν λίγη ώρα κουβεντιάζοντας, πληρώνει τη δραχμή του και γυρίζει στο άδειο μαγαζί του.
Δεν περνά ένα λεπτό και καταφθάνει ο Κατσιακογιώργος με την προ ολίγου εισπραχθείσα δραχμή:
- Βάλ’ ορέ Μήτσου να πιούμι !!...
Αυτό συνεχίστηκε μέχρι αργά, με τη δραχμή να πηγαινοέρχεται από μαγαζί σε μαγαζί. Τότε σουρωμένοι και κατευχαριστημένοι, έκλεισαν τα μαγαζιά τους και πήγαν στα σπίτια τους. Ευχαριστημένοι γιατί:
Είχαν πελατεία, είχαν τζίρο, είχαν παρέα κι΄ επί πλέον ήπιαν.
Ένα παράδειγμα κλειστής, εσωστρεφούς οικονομίας.
(Στη φωτό δυο σημερινοί κοντοχωριανοί σε τσιπουροποσία)

Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου

Σάββατο, 16 Νοεμβρίου 2019

Το Νεχώρι Υπάτης κατά των Τούρκων


Το Νεχώρι Υπάτης κατά της τουρκικής σκλαβιάς
(Του Γεωργίου Αθ. Σκούρα)
Το Νεχώρι είναι ένα χωριό που βρίσκεται κοντά στην κορυφή της Οί­της στα σύνορα της Φθιώτιδας μα την Παρνασσίδα και Δωρίδα. Η επίσημη ονομασία του στους χάρτες και στα κιτάπια της πολιτείας είναι Νεοχώριον Υπάτης. Είναι χτισμένο ανάμεσα σε απρόσιτες και δασώδεις βουνοκορφές που σχηματίζονται από την Οίτη και τα Βαρδούσια με τους ορεινούς όγκους των οροσειρών τους και έχει 1300 μέτρα υψόμετρο.
Η τοποθεσία του αυτή προσδιορί­ζει και το ρόλο που έπαιξε τόσο στα χρόνια της Τουρκοκρατίας στους αγώ­νες του έθνους για την απελευθέρωση, όσο και στα χρόνια της Μεγάλης Ελληνικής Επανάστασης του 1821.
Ήταν πάνω στην κεντρική οδική αρτηρία μεταξύ Φθιώτιδας-Θεσσαλίας και Βόρειας Πελοποννήσου, καθώς και στο πέρασμα από την Ευρυτανίαγραφα για την Παρνασσίδα-Βοιωτία. Από το Νεχώρι περνούσαν βασικοί πλακόστρωτοι δρόμοι1: Ένας από Νταουκλί (Δομοκό) - Ζητούνι - Πατρατζίκι - Μονή Αγάθωνα - Νεχώρι -Μακρυκάμπι - Μουσουνίτσα - Λιδορίκι. Άλλος από Ήπειρο - Θεσσαλία - Ρεντίνα - Μακρακώμη - Βίστριτσα (δεξιά ή αριστερά) - Μακρυκάμπι - Μουσουνίτσα - Λιδορίκι. Από το Λιδορίκι ένας δρόμος κατέληγε στη Ναύπακτο - Ρίο - Παλιά Πάτρα κι ένας άλλος στην Ερατεινή - Αίγιο (Βοστίτσα).
Τρίτος δρόμος ήταν από Άγραφα - Ευρυτανία - Γαρδίκι - Σέλιανη - Μακρυκάμπι - Μαυρολιθάρι - Γραβιά - Βοιωτία. Κι ακόμα ένας άλλος δρόμος μέσα στα βουνά περνούσε απτο Νεχώρι, τις Καταβόθρες και κατέληγε Παύλιανη - Γραβιά κ.λπ.
Όλοι αυτοί οι δρόμοι ήταν περά­σματα από τους αρχαιότατους ακόμα χρόνους και χρησιμοποιούνταν για τις μετακινήσεις πληθυσμών και διαφόρων στρατευμάτων.
Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας από τους δρόμους αυτούς περνούσαν οι αγγελιοφόροι, οι ταχυδρόμοι, οι χαρατσήδες (φορατζήδες) και τα στρατεύματα των Τούρκων στις διάφο­ρες αποστολές τους προς Βορρά και Νότο.