TREILER

Το παρόν Ιστολόγιο έχει σκοπό να περισώσει & να προβάλλει τη ρουμελιώτικη ιστοριολαογραφία -

Τετάρτη, 18 Οκτωβρίου 2017

Ρολόι Προυσιώτισσας-πίνακας ζωγραφικής



Το Ρολόι της Παναγίας Προυσιώτισσας
[Ζωγραφική Θανάσης Μπακογιώργος]
   
Πηγή: Facebook Ioannis Elatos Makkas
Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου

Κυριακή, 15 Οκτωβρίου 2017

Το Πανωπροίκι



Το Πανωπροίκι
Λαογραφικά σημειώματα του Χρήστου Τούμπουρου


Ως προίκα ορίζεται η υπό της γυναικός ή άλλου χάριν αυτής παροχή προς τον άνδρα χρημάτων ή άλλων ωφελημάτων προκειμένου να απαλλαγεί αυτός από τα βάρη του γάμου. Και τι βάρη …. Ασήκωτα! Με λίγα λόγια η γυναίκα λογιζόταν ως εμπόρευμα και επί του εμπορεύματος αυτού ο άνδρας, ο αφέντης, οι πρώτος, ο κεχαγιάς, ο πουτσαράς…, αποκτούσε εμπράγματο δικαίωμα… 
Αργότερα η λέξη προίκα άρχισε να έχει σχέση και με την πολιτική. «Δεν θα κατέλθω πλέον ως υποψήφιος. Θα πολιτευθεί ο υιός μου.» Λόγια βουλευτού που αποδεικνύουν την αντίληψη περί προίκας που επικρατεί και στην πολιτική πραγματικότητα. «Ο βουλευτής έφυγε από το κόμμα παίρνοντας μαζί και την προίκα του, τους προσωπικούς του ψηφοφόρους», που με την Τζουμερκιώτικη λαλιά θα λέγαμε «παίρνοντας μαζί τα ζωντανά του.»
Ποιος δεν θυμάται εκείνα τα βιβλιάρια υπέρ των απόρων κορασίδων, που συνιστούσαν την προίκα κάθε φτωχής κοπελιάς, ποιος δεν θυμάται εκείνη την προίκα της Σοφίας, της πριγκίπισσάς μας, της θυγατέρας της Φρειδερίκης, που πραγματοποιήθηκε από το υστέρημα των πενόμενων Ελλήνων, όταν παντρεύτηκε τον Χουαν Καρλος; Πέραν του γεγονότος πως «για να στολιστούν οι δύο εκκλησίες χρησιμοποιήθηκαν 80.000 τριαντάφυλλα και γαρίφαλα…»
Το πρόβλημα όμως για κάθε γονιό ήταν το πανωπροίκι, το συμπλήρωμα δηλαδή της κανονικής προίκας. Κι αυτό γινόταν όταν συνέβαινε η γυνή να «είχε τη σαμπρέλα τρύπια», «να είχε καλαφατιστεί προ γάμου», γενικά άμα ο γαμπρός την έβρισκε «χαλασμένη.» Ε, τότε έμπαινε στη μέση και το πανωπροίκι. Ήταν κάτι ας πούμε ένα «μπάλωμα» για το χάλασμα, μια «φόλα» για την τρύπα στο τσαρούχι. Το πανωπροίκι λεγόταν και απανωπροίκι, εξώπροικα και παράφερνα. (Φερνή σημαίνει προίκα). Μεταφορικά η λέξη πανωπροίκι, μετά την κατάργηση της προίκας σημαίνει επιπλέον προμήθεια. Είναι τα περίφημα μπόνους, ελληνιστί πανωπροίκια. Όρος που χρησιμοποιείται πολλαπλώς στον πολιτικό λόγο. «Η σύμβαση περιέχει και τόσα πανωπροίκια!»
Ο θυμόσοφος λαός το είπε χαρακτηριστικά: «Η γριά παντρειά δεν ήλπιζε, πανωπροίκι γύρευε.» Όταν επρόκειτο για υπερβολικές απαιτήσεις. Το λέει και το δημοτικό τραγούδι: «Άιντε τρείς χρόνους γράφουν τα προικιά,/και τρείς τα πανωπροίκια, Κωνσταντάκη μου,/και τρείς τα πανωπροίκια, λεβεντάκη μου.» Ήταν μεγάλη η πομπή η γυναίκα να τη βρει ο άντρας «μαγαρισμένη», με επιστημονικούς όρους «διακορευμένη». (Μη με ρωτήσει κανείς τι γινόταν σε παρόμοια περίπτωση σαν της βασίλισσάς μας της Αμαλίας που «έπασχεν» από δυσπλασία της μήτρας και ήταν αδύνατη η τοιαύτη διακόρευσις, αλλά μόνο θα επιτυγχάνονταν με χειρουργικό νυστέρι! Τα έριχναν στην «αστησία» του Όθωνα και πάει λέγοντας.)

Σάββατο, 14 Οκτωβρίου 2017

Βραβείο διαγωνισμού φιλοζωίας στον Μπάμπη Τσέλο



Β΄ Βραβείο 6ου Διεθνούς λογοτεχνικού διαγωνισμού  φιλοζωίας 2017
στον Μπάμπη Τσέλο


Στο κρύο μάρμαρο

                             Πέρασα ξανά απ' την παλιά μου γειτονιά.
   Κλειστή και πάλι η πόρτα του χαμένου φίλου.
   Στο διπλανό στενό περιπλανήθηκα
   και κοντοστάθηκα στους κάδους  
   για ένα φαγώσιμο σκουπίδι.
   Στη γωνία ώρες περίμενα.
   Σ' όλους  τους παλιούς μου γείτονες
   μιλούσα καθαρά, όπως μπορούσα
   με το βλέμμα μου, με  την  ουρά μου.
   Δεν μου 'δωσε κανένας σημασία.      
   Ούτε ένα βλέμμα, ένα χαμόγελο
   ένα τους νεύμα, ένα σινιάλο.
   Άγρια και σκυθρωπά τα πρόσωπά τους
   κι εγώ  παρείσακτος κρυμμένος στη γωνία
   μόνο με το δέρμα και τα κόκκαλά μου.
   Μα τη μυρίστηκα την ταραχή τους.
   Αυτή η αδιαφορία τους το πόσο με πληγώνει.
   Η ελπίδα μου έσβησε
   και πήρα πάλι την  απόφαση να φύγω.
   Να το ξέρουν, δεν τους κρατώ κακία.
   Περιπλανήθηκα στους δρόμους
   μέχρι που έφτασα ξανά στα κυπαρίσσια.
   Πλησίασα τον παιδικό μου φίλο.
   Σταμάτησα σ' εκείνο εκεί το κρύο μάρμαρο
   και ξάπλωσα επάνω του, να το ζεστάνω.
   Θα κάτσω όλη νύχτα, αν χρειαστεί
   κι αύριο πάλι. Όσο αντέξω.
   Θα τον καλέσω με γαβγίσματα.
   Ποιος ξέρει;
   Η αγάπη έχω ακούσει, ανασταίνει.

                                              Μπάμπης Τσέλος

Παρασκευή, 13 Οκτωβρίου 2017

"Κατσάμπειον" Οικοτροφείο



"ΚΑΤΣΑΜΠΕΙΟΝ" ΟΙΚΟΤΡΟΦΕΙΟΝ ΣΤΟΝ ΠΡΟΥΣΟ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ

Το πρότυπο σχολείο του προηγούμενου αιώνα στον Προυσό Ευρυτανίας !
(Φωτο: Ο βιομήχανος Κατσάμπας με τη σύζυγό του ανάμεσα στους αποφοίτους του σχολείου, που σπούδαζαν, τότε, με υποτροφία στα Πανεπιστήμια της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης!)

Η παραπάνω φωτογραφία με συγκίνησε ιδιαίτερα, αφού το Φθινόπωρο του 1973 εργάστηκα στην αποπεράτωσή του με άλλους Αγιωργίτες, μεταξύ των οποίων ήταν και φίλοι και συμμαθητές όπως ο Πάνος Δρόσος, Βαγγέλης Τσιαχρής, Αποστόλης Υφαντής. Διαμέναμε στο Οικοτροφείο και γευματίζαμε στην «Μαγκούφα καρδιά» στον Προυσό. Στο χωριό επιστρέφαμε τα Σαββατοκύριακα με το οκταθέσιο ταξί του Παπακώστα. Τα χρήματα που εισπράξαμε αποτέλεσαν ένα πλουσιοπάροχο χαρτζιλίκι για τις μετέπειτα σπουδές μας στην Παιδαγωγική Ακαδημία Λαμίας. Αναμνήσεις νοσταλγικές! Σ’ ευχαριστώ φίλε Γιάννη Μάκκα για τη φωτογραφία και τις στιγμές που μου θύμησες!
Τάκης Ευθυμίου

Πηγή: Facebook Ioannis Elatos Makkas

Τετάρτη, 11 Οκτωβρίου 2017

"Όσα πιο πολλά σερκά"



«Άμα δεν έχτισες και δεν πάντρεψες δεν ξέρ’ς τίποτις»
«Όσα πιο πολλά σερκά»
Λαογραφικά σημειώματα του Χρήστου Τούμπουρου
Μπορεί σήμερα να το θεωρούμε απίστευτο, παράλογο και ίσως ψεύτικο. Είναι όμως αλήθεια. Στα αντρόγυνα «εκείνης της εποχής», τα τέκνα δεν είχαν την ίδια αξία! «Τα σερκά είναι πλούτος, τα θηλ’κά είναι γραμμάτιο». Κι ας μην κατσουφιάζ’ κάποιος. «Έχω τρία παιδιά και μια κουπέλα!» Κάτι τέτοιο θα άκουγε όποιος θα ρωτούσε τον πολύτεκνο πατέρα. 
Και καλά να ήταν έτσι. Να ήταν και τα τέσσερα θηλ’κά; «Φωτιά στον κόρφο τ’ καθενός με τέτοια φαμπλιά!» «Κοπελόσπορος έπεσε στο σπίτ’». «Μας μάτιασε εκείν’ η παλιοβρώμα η γειτόν’σα, που να τ’ν φάει κακό σιρσεγγ’». Κι άλλα πολλά. 
Το βάρος έπεφτε στη γυναίκα. «Πού μας έτ’χε το τυχερό μας». «Το σόι μας όλο γαλάρια έβγαζε. Μας ξακάμπ’σι αυτή η τσιουράπου και μας τόκλεισε το σπίτ’».
Ήταν μεγάλο το πρόβλημα γι’ αυτό λάμβαναν μέτρα και πριν από τον γάμο. Στα προζύμια: έβαζαν σερκά να ζυμώσουν. Τα προσκέφαλα στο γάμο τα κουβάλαγαν αγόρια. Κατά το γάμο η έγκυος δεν έτρωγε φακές. Δεν κάθονταν στη σκούπα, ούτε στη βαρέλα, γιατί, όσα στεφάνια έχει η βαρέλα, τόσες τσούπρες θα κάμει…
Τα γιατροσόφια πλείστα: Το σερκόχορτο. Ήταν το βοτάνι που έκανε θαύματα. Το έπινε η νύφ’ και γίνονταν το θαύμα. Αγόρι. Το μάζευαν στα βουνά και στα λαγκάδια και κυκλοφορούσε, βέβαια, κρυφά και εμπιστευτικά. Υπήρχαν και οι επιτήδειοι που το εμπορεύονταν κανονικά και, μάλιστα «το πουλούσαν ακριβά». 

Κεραμικό πιάτο από Ελάτεια



ΕΝΑ ΚΕΡΑΜΙΚΟ ΠΙΑΤΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΑΤΕΙΑ
[Του Παναγιώτη Δημάκη, υπεύθυνου του Ιστορικού Αρχείου Δήμου Αμφίκλειας-Ελάτειας]
Με φρούτα εποχής, από τήν Ελάτεια, ένα πινάκιο φαγητού κεραμικό, με εφυάλωση, χρώματα και τεχνική, πού θυμίζουν αμυδρά, Κάτω-Ιταλικά εργαστήρια, πού ανήκε, σε εύπορη οικογένεια τής Ελάτειας και τής έδινε στα τέλη τού 1900, μίαν αύρα αρχοντιάς, στο Τραπέζι τότε. Σήμερα είναι ένα στοιχείο συμπληρωματικό, τής οικονομικής και κοινωνικής εξέλιξης, σε μίαν περίκλειστη επαρχιακή πολίχνη, πού όμως αποτελεί και κυτταρικό δείγμα τής "αναγεννωμένης Ελλάδος" 

Στα παλιά κελλάρια, κατώγια, υπόγεια, αποθήκες, κασέλες, στα σπίτια ιδίως, τών πιό ευκατάστατων οικογενειών, όπως π.χ. τών Κοτοπούληδων, πού κυριάρχησαν, τουλάχιστον επί ένα αιώνα, με τήν κοινωνική, οικονομική και διοικητική τους παρουσία, στήν Δυτική Λοκρίδα και τήν Ελάτεια, σώζονται ακόμη πενιχρά κειμήλια, ιδίως καθημερινής χρήσεως, όπως αυτό το κεραμικό, χωρίς επισήμανση, πιάτο φαγητού, με εφυάλωση και ανθάκια στο περιχείλωμα, μεσαίου βάθους. Σε μία αγροτική Κοινότητα, το είδος, το σκεύος αυτό εστιάσεως, δεν ήταν συνηθισμένο και μάς οδηγεί, στήν διαμορφωμένη τότε, κοινωνική διαστρωμάτωση, μίας μετασχηματιζόμενης αργά κοινωνίας, και τα γένη, πού περνούσαν, από τήν ποιμενική και αγροτική δραστηριότητα, σε παράλληλες, αλλά διαφορετικές εκμεταλλεύσεις, τών περισσευμάτων τής παραγωγής, μίας εύφορης και πολυπαραγωγικής γής. Ήδη όμως έχουμε υπερβεί, τήν δικαιοχρησία αναλύσεως τού πινακίου αυτού, πού αποτελεί ένα πολιτισμικό τοπικό asset, σπάνιο μάλιστα, αφού τα είδη αυτά, καθημερινής χρήσεως, ήσαν εύθραυστα και θεωρήθηκαν, αργότερα ευτελή και πετάχτηκαν. Το συγκεκριμένο γνωρίζουμε σε ποιόν και πού ανήκε και πού βρέθηκε, στήν παλαιά οικία Κοτοπούλη, πού κατέχει σήμερα, η οικογένεια Χριστοδουλάκου, διεσώθη δε, χάρη στήν πρόνοια, τού αγαπητού μας συμπατριώτη, ιατρού κ. Γιάννη Λάκη Χριστοδουλάκου, τον οποίον ευχαριστώ.
Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου