TREILER

Το παρόν Ιστολόγιο έχει σκοπό να περισώσει & να προβάλλει τη ρουμελιώτικη ιστοριολαογραφία -

Τετάρτη, 23 Μαΐου 2018

Γάιδαρος


Γάιδαρος!
Λαογραφικά σημειώματα του Χρήστου Τούμπουρου
Μέχρι μια – κάποια ηλικία είχα σχεδόν ξεχάσει το όνομά μου! «Γαϊδούρι» ο ένας, «γαϊδούρι» ο άλλος, κόντεψα να πιστέψω πως το βαφτιστικό μου όνομα ήταν ψεύτικο. Γαϊδούρι ήταν το αληθινό. «Είσαι γάιδαρος, ρε αλειτούργε», μου φώναζε σε καθημερινή βάση η μάνα μου. Οι υπόλοιποι απλά επαναλάμβαναν τον, ας πούμε τίτλο. Κι εγώ προσπάθησα πολλές-πάμπολλες φορές να ερμηνεύσω τον τίτλο αυτό, το όνομα τέλος πάντων που αποδίδονταν σε άτακτα και «αδιάφορα» παιδιά. Δεν κατάλαβα ποτέ γιατί τόση απαξία σ’ αυτό το καλόβουλο ζωντανό με την περίσσεια υπομονή και την ανεκτίμητη προσφορά του. Έμειναν μόνο τα λόγια του παππού. «Μη λες έτσι το παιδί, θα πάει στο στρατό και θα τον βάζουν να κουβαλάει», και συνέχιζε με το τραγούδι «οι φαντάροι, οι φαντάροι, φορτωμένοι σαν γαιδάροι».
Όλα αυτά μου έρχονται κατά νου τώρα που διαβάζουμε πως βρίσκεται «σε παρακμή και είναι διαρκώς συρρικνούμενος ο πληθυσμός των γαιδάρων στη χώρα μας». Αυτό το ζωντανό που γνώρισε μέρες δόξας και μεγαλοπρέπειας… Επίσημα γνωρίζουμε πως το 1950 υπήρχαν στη χώρα μας 508.000 γαϊδούρια. Το 1995 μειώθηκαν σε 95.000, το 2008 ήταν λιγότερα από 16.000, ενώ σήμερα μάλλον μιλάμε για αριθμό κάτω από χίλια. Κι όπως φαίνεται στα ανέκδοτα και στα τετράστιχα θα μείνει. «Να ‘μουν το Μάη γάιδαρος, τον Αύγουστο κριάρι, όλο το χρόνο πετεινός και το Φλεβάρη γάτος». 

Δευτέρα, 21 Μαΐου 2018

Λημεριωτοπούλες


ΑΓΡΑΦΑ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ
Λημέρι (Κόνιαβη): «Στον Κονιαδόλακκο»! Όμορφες Λημεριωτοπούλες 
του παλιού καιρού!  Από συλλογή του Γιάννη Μάκκα

Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου

Παρασκευή, 18 Μαΐου 2018

Η μαθητική ζωή στη Δυτική Φθιώτιδα


Η μαθητική ζωή στη Δυτική Φθιώτιδα
[Του Βασίλη Κανέλλου, δασκάλου]
Από την εκδήλωση που οργάνωσε ο Σύλλογος «Μιχάλης Παπαμαύρος» για την ιστορία της εκπαίδευσης στα σχολεία της Δυτικής Φθιώτιδας στον Άγιο Γεώργιο στις 20-8-2017
    «Αλησμονώ και χαίρομαι, θυμάμαι και δακρύζω…»
    Σε τέτοια νοσταλγικά πισωγυρίσματα, σε τέτοια γκαρδιακά συναπαντήματα, ιερές στιγμές τιμής και μνήμης, αυτοί οι λαϊκοί δημοτικοί στίχοι γίνονται τόσο επίκαιροι, όσο και διαχρονικοί.
    Συχνά πυκνά ο κάθε άνθρωπος στην ώριμη ηλικία του γυρίζει τους δείκτες του ρολογιού της ζωής του προς τα πίσω. Νοσταλγεί ο άνθρωπος εκείνο που δεν έχει αλλά και ωραιοποιεί τα περασμένα. Μόνο που τώρα υπάρχει μια διαφορετική οπτική γωνία: Είναι αρκετά μεγάλος ώστε να θυμάται τα παλιά και ξεπερασμένα ήθη κι έθιμα και αρκετά νέος ώστε να κατανοήσει  την κοινωνία όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα. Κατά πως λέει κι ο ποιητής: «Δε φταίω εγώ που μεγαλώνω, φταίει η ζωή που είναι μικρή».
   Με την αναφορά μας στη μαθητική ζωή της μεταπολεμικής (κυρίως) περιόδου αφορμές θα δώσουμε και σκόρπιες παιδιάτικες μνήμες και βιώματα θ΄ ανασκαλέψουμε. Ενθυμήματα  ατέλειωτα. Ένα οδοιπορικό στα χρόνια τα μακρινά, τα αλησμόνητα κι αγαπημένα, παρόλο που τα σημάδεψαν οι εθνικές περιπέτειες και ο σκληρός αγώνας της επιβίωσης.
   Δεν θα αναφερθούμε στην εκπαιδευτική πολιτική και στα εκπαιδευτικά συστήματα τα οποία αναμφισβήτητα επηρέασαν τη σχολική ζωή στα μεταπολεμικά χρόνια. Πολλοί είναι εκείνοι που μιλούν για ένα σχολείο αυταρχικό και δασκαλοκεντρικό, για τις αυθαιρεσίες της τότε κρατικής εξουσίας και τον επιθεωρητισμό. Και έτσι ήταν. Ζούσαμε σε μια εποχή με αυστηρά τα ήθη. Και οι μαθητές όπως όλη η ανθρώπινη κοινωνία αντιμετώπιζαν της δυσκολίες και αντιξοότητες της ζωής με φυσικότητα. Τίποτε όμως δεν εμπόδισε εκείνη τη γενιά να ατσαλωθεί και να δημιουργήσει. Το σχολείο ήταν πάντα και εξακολουθεί να είναι ένα ζωντανό κύτταρο της κοινωνίας και φυσικά αντίγραφο της επικρατούσας κοινωνικοπολιτικής και οικονομικής κατάστασης της κάθε εποχής. Οι αλλαγές και μεταρυθμίσεις και γενικά η ροή των εξελίξεων στην παιδεία ήταν απαίτηση και κατάκτηση μιας υγειούς και προδευτικής κοινωνίας. Μιας κοινωνίας που συνεχώς εξελίσσεται προς το καλύτερο, πότε με αργό και πότε με γρήγορο τέμπο. Ο σωφρονισμός στο σχολείο και η σχέση μεταξύ δασκάλου και μαθητή ήταν  πάντα σημεία αντιλεγόμενα και πέρασαν από χίλια μύρια κύματα. Κι ας διατείνονται κάποιοι ότι ήταν κατάκτηση των πολιτικών και συνδικαλιστικών αγώνων και μόνο. Κι ας την πισωγύρισαν μερικοί δήθεν αρμόδιοι και ειδήμονες όλα αυτά τα χρόνια με την προσωπικές κι αλλοπρόσαλλες πολιτικές τους.  Άλλοι λένε ότι το παλιό σχολείο ήταν καλύτερο από το σημερινό κι άλλοι το αντίθετο. Άλλοι αρνούνται ή απαξιούν το πισωγύρισμα της μνήμης με δικαιολογητικό τα προσωπικά τους αρνητικά βιώματα.

Τρίτη, 15 Μαΐου 2018

Ειδήσεις από το Ζέλι


ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΖΕΛΙ
Του Παναγιώτης Δημάκη, υπεύθυνου ιστορικού αρχείου
Δήμου Αμφικλείας-Ελατείας
Μέρες Μαγιού, μέρες γιορτής, παρά ταύτα διαμαρτύρεται, ζωηρά, ο καλός και ευγενικός ανταποκριτής, τής εφημερίδας "Ρουμελιώτης", ναι υπάρχει αυτή τήν εποχή ανταποκριτής, στο Ζέλι τού 1929, γιατί στο λαμπροφορεμένο χωριουδάκι, λόγω τής Πανηγύρεως τού Οσίου Σεραφείμ εκ Ζελίου, πού τελείται, στο χωριό αυτό κατ έτος, με τον μέγα, κυκλικό τελετουργικό χορό στήν Πλατεία, με δύο σειρές νέους και νεανίδες, παρατηρεί ότι, είς μάτην αναζητούντο οι νέοι, μέ τήν παραδοσιακήν ολόλευκον, πολύπτυχον, ανεμίζουσα φουστανέλα και τα λοιπά έξοχα στολίδια, ενώ οι κόρες τού χωρίου, έφεραν τήν φορεσιά τού τόπου, πού απεικόνισαν μεγάλοι Έλληνες και ξένοι ζωγράφοι, τιμώντας τήν φιλοκαλία, τα σχέδια, τήν χειροποίητη κατασκευή, πού τις μεταμόρφωνε, σε πέρδικες πλουμιστές, τών γύρωθεν Ορέων. Όμως η επισήμανση αυτή, τού παρατηρητικού ανταποκριτού, δεν αφορούσε μόνον τήν τοπική, απομονωμένη Κοινότητα, αλλά ήταν και είναι, έθετε, ένα συνολικό και δύσκολο πρόβλημα, πού αφορούσε ολόκληρη τήν περιοχή, λόγω τής αλλαγής τών κοινωνικών προτύπων, τών μετακινήσεων και κοινωνικών ανακατατάξεων, πού είναι πιό ευδιάκριτες στις μικροκοινωνίες, με αποτελέσματα ορατά, στήν διατροφή, στήν ένδυση, στήν παρουσία, στα στηρίγματα τού βίου μας, πού έδιναν αυτά, πού έλειπαν από τούς άλλους λαούς και τόσο παραστατικά και θαυμαστικά, περιγράφονται από τούς ξένους περιηγητές, πού περιέτρεχαν τον τόπο μας. 

Κυριακή, 13 Μαΐου 2018

Ο Κατσαντώνης των Αγράφων


Ο ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ ΤΩΝ ΑΓΡΑΦΩΝ
[Του Γιάννη Μάκκα]

" Μούσα μου πολυπόθητη, μούσα μ' αγαπημένη

τραγούδησε την κλεφτουριά την κοσμοξακουσμένη.
Τραγούδησε και τον αητό της άνοιξης τ'αηδόνι
τον Αντωνάκη το μικρό και κλέφτη Κατσαντώνη.
Σκηνίτης ο πατέρας του, ο Γιάννης Μακρυγιάννης
στο Μάραθο παντρεύτηκε και έγινε τσοπάνης.
Τα ζωντανά του φύλαγε, τα πρόβατα και γίδια
που για χατήρι αυτονών έκανε τα ταξίδια.
Στη Λεπενού εγέννησε τον Κώστα Λεπενιώτη
και το Γιωργή που έχασε και λέγανε Χασιώτη.
Στο Μάραθο γεννήθηκε ο τρομερός Αντώνης
κι αν του χαρίσεις την Τουρκιά, πάλι δεν τον μερώνεις.
Κάτσε Αντώνη μ' κάθησε του κρένει η μητέρα
κλέφτης μη βγεις ακόμα συ, δεν ήρθε αυτή η μέρα.
Και τούμεινε το όνομα του κλέφτη του Αντώνη
π' όλοι εμείς τον ξέρουμε Αντώνη Κατσαντώνη..."

(Απόσπασμα από "Χωριάτικοι Αντίλαλοι" Απρ.-Ιούν. 1984)
Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου

Παρασκευή, 11 Μαΐου 2018

Ο άγιος της Άνοιξης


Ο  ΑΓΙΟΣ  ΤΗΣ  ΑΝΟΙΞΗΣ
Λαογραφήματα του Γιώργου Ζούγρου, δασκάλου

Κατάκορφα στο λόφο είναι χτισμένο ένα μικρό ταπεινό ξωκλήσι. Σε τέτοια ξωκλήσια νομίζεις ότι κατοικεί ο Θεός. Και γύρω του χιλιάδες δέντρα, πουρνάρες, γκορτσιές, βελανιδιές και πλατάνια να κρατούν δροσιά στον άγιο, όλο το καλοκαίρι. Στα πόδια του τροΰρω βρύσες με τρεχούμενα νερά, για να ποτίζει ο άγιος τ’ άσπρο το άλογό του. Νερομάνες βρύσες που ξεδίψαγαν όλα τα κοπάδια του χωριού. Τα μεσημέρια κατέβαιναν απ’ το διασέλο, σουρτάρα τα διψασμένα κοπάδια και ρίχνονταν λαίμαργα στο νερό για να σβήσουν τη δίψα τους. Και παραπέρα γυναίκες να πλένουν, να λευκαίνουν τα σκουτιά.
«Για μάσε Αγγέλω μ’ το πανί, πάψε και το κοπάνι,
να πιουν τα πρόβατα νερό, να παίξουν τα ζυγούρια…»
Τ’ απογεύματα αράδιαζαν εδώ γυναίκες και κορίτσια, για να πάρουν νερό, ζαλωμένες τις ξύλινες βαρέλες. Συναντιόνταν στη βρύση και χασομέραγε η μια την άλλη με τα χωρατά και την κουβέντα. Πρόσωπα γελαστά, ροδοκόκκινα, γεμάτα ζωντάνια και καλοσύνη. Την Άνοιξη που γιόρταζε ο άγιος, το δροσερό Απρίλη, ζωντάνευε ο λόφος.
«Πανηγυράκι γένονταν, ψηλά στον Αη-Γιώργη
το πανηγύρι ήταν πολύ κι ο τόπος ήταν λίγος.
Κρατάει ο δράκος το νερό, διψάει το πανηγύρι.
Αμόλα δράκε το νερό, να πιεί το πανηγύρι…»
Ο Αη-Γιώργης σκότωσε το δράκο που κράταγε το νερό και δίψαγαν τα σπαρτά και τα ζώα και σήμερα τιμάται όπως του αξίζει, απ’ τους απλούς ανθρώπους της υπαίθρου.
«Άγιε μ’ Αη-Γιώργη αφέντη μου και ψαροκαβαλάρη
αρματωμένε με σπαθί και με χρυσό κοντάρι»
Μετά τη λειτουργία, εκεί στο ξέφωτο οι νέοι έκαναν αγωνίσματα. Πηδούσαν, έριχναν το λιθάρι· έθιμα που κρατούσαν απ’ τον καιρό της κλεφτουριάς. Ύστερα έπιαναν το τραγούδι και το χορό. Κανένας άλλος άγιος δε δέθηκε τόσο με τη ζωή τους και την καρδιά τους, όσο ο Αη-Γιωράκος, όπως τον έλεγαν χαϊδευτικά.

Λάκκες Ελατείας


ΛΑΚΚΕΣ ΕΛΑΤΕΙΑΣ - ΕΝΑ ΛΙΜΝΙΟ ΣΤΟ ΚΑΛΛΙΔΡΟΜΟ
Του Παναγιώτης Δημάκη, υπεύθυνου ιστορικού αρχείου
Δήμου Αμφικλείας-Ελατείας
Το ροδάμι*, τα τρυφερά νεαρά πουρναρόφυλλα, στα σκληρά χαμέρποντα κοντοπούρνια, αυτή τήν εποχή, τήν Άνοιξη, είναι η αγαπημένη βοσκή, τών ποιμνίων. Όπως επιγραμματικά, απεφήνατο ο σοφός, στις μακρές μας συνομιλίες, μακαρίτης, κυρ Βασίλης Σακκάς, παλαιόθεν βοσκός αιγοπροβάτων και γνώστης, κάθε λεπτομέρειας, γιά τα γύρωθεν όρη, τις πηγές, τα ζώα, τα βοσκοτόπια...ού τσιουπαν'ις άμα βαρεσ' η μαραβίτσα * κι τού ρουδάμ'** αναπαύητι η ψ'χή τ'... 
* Μαραβίτσες είδος χλόης και τοπωνύμιο. 
** Ροδάμι το άνθος τού πρίνου. Γ. Ρίτσος στήν Ρωμιοσύνη..κοχλάζει το ροδάμι στον καμένο πρίνο...
Το μαγικό Καλλίδρομον Όρος, ορίζει και χωρίζει, τήν νότια και τήν βόρεια Ελλάδα, σάν μία συνεχής οχυρωματική γραμμή, μεταξύ τής Οίτης και τών απολήξεων τής Κνημίδας, πού βυθίζονται στον Ευβοϊκό κόλπο, ενισχυμένης, με πυκνά, αδιαπέραστα δάση, βαθιές χαραδρώσεις, κρημνώδη εξάρματα, πού δημιουργούσαν, έναν προστατευτικό οχυρωματικό πλαίσιο, πού κατόρθωσαν βέβαια, πολλές φορές, να διασπάσουν οι επιδρομείς, όπως είναι γνωστό από τήν αρχαία και νεώτερη ιστορία. Ο βράχος- απολιθωμένος λύκος, πού αναφέρει ο Αντώνιος Λιβεράλης, στα σύνορα Φωκίδας- Επικνημίδιας Λοκρίδος, σχετικά με τα κοπάδια τού Πηλέα, πού κατασπάραξε, σταλμένος από τήν Ψαμάθη ( μυθ. Νηρηίδα, μητέρα τού Φώκου Γενάρχη τών Φωκέων ) είναι ένας διδακτικός μύθος, πού διαπερνά τις χρονικές περιόδους και τα πολεμικά χρονικά και μεταφέρει, στήν αλληλουχία τών γενεών, τήν μακρινή βοή ιστορικών γεγονότων. Όμως το Καλλίδρομον όρος, υπήρξε και η τροφοδοτική αρτηρία, εμπορίου και ανταλλαγής ιδεών και πολιτιστικών δεδομένων, Βορρά- Νότου, κυρίως με τήν μεγάλη βασιλική οδό, πού το έτεμνε, Λαρίσης- Φαλάρων -Θερμοπυλών- Ελατείας- Θηβών-Αθηνών. Χωρίς να παραλείπονται οι μικρότερες δίοδοι και μονοπάτια, περάσματα και Κλεισούρες, πού αυλακώνουν και κατακερματίζουν τις ραδινές καμπύλες, τού μυθικού βουνού. Όμως αυτά και άλλα, συνδέουν το μαγικό βουνό, με τούς τοπικούς μύθους και αφηγήματα τών Φωκέων, πού αποζούσαν, με " σκανδαλώδη πλούτο ", χάρις στήν υδροφορία, τήν πλούσια νομή και τα δάση, αλλά και το κλίμα, πού ήταν ευνοϊκό και δοτικό, στις πεδινές, αλλά και στις ημιορεινές παρειές, στις καλλιέργειες δημητριακών καί οσπρίων, πού συνεχίζονται αδιακόπως και αδιαλείπτως, μέχρι σήμερα. Όπως και η σκιά, τόσων σημαντικών ιστορικών γεγονότων, πού δίνουν υλικό σε ατελείωτες έρευνες και μελέτες, αφού επηρέασαν βαθιά τήν εξέλιξη και τήν ζωή, τού αρχαίου, αλλά και νεώτερου κόσμου, μέχρι σήμερα. Η Έλάτεια ορίζει, βόρεια-ανατολικά, από το Καλλίδρομον όρος, τον Σβαρνιά, μέχρι τήν Τσούκα και τα υψώματα τού Κασίδη, για να αναφερθούμε ενδεικτικά μόνο, φωτο στον χάρτη 1.

Τετάρτη, 9 Μαΐου 2018

Στον Αϊ Γιώργη Τυμφρηστού


ΣΤΟΝ ΑΪ ΓΙΩΡΓΗ ΤΥΜΦΡΗΣΤΟΥ
             Ζιώψη σε λέγανε παλιά, Χάνια και τώρα Αϊ Γιώργη
    πρώτο ζαφείρι λαμπερό στου Τυμφρηστού την πλώρη.
    Των Ευρυτάνων πυλωρός, της Όθρεως το πέρας.
    Στις όχθες του Διογέννητου τρεις μαχαλάδες στέκουν
    μέσα στα δάση τα πυκνά και μες στα σταυροδρόμια…
    Εκεί σμίγουνε τα νερά του Σπερχειού οι ρότες
    που περιμένει άδικα χιλιάδες χρόνια τώρα
    του Αχιλλέα τα μαλλιά κι εκείνα τα κριάρια
    που ο Πηλέας έταξε στις πλούσιες πηγές του.
    Με αίμα Αϊ Γιώργη πότισες της λευτεριάς την ώρα
    δω στα Βελούχια, στις πλαγιές, στα κλέφτικα λημέρια.
    Εσένα η φλόγα αγκάλιασε στης Κατοχής το χρόνο.
    Έγινες στάχτη, χάθηκες και πάλι αναγεννήθεις.
    Στ' απόσκια μέσα βρέθηκα, στις ποταμιάς την αύρα.
    Στις Καστανιές, στις καρυδιές, στα μήλα και στα ρόδα
    στις δρυς, εκεί στις κουμαριές, στον πλάτανο, στο ρέμα
    κι ακούω τ αηδόνια, να λαλούν στη ρεματιά του Αϊ Γιώργη.
    Έριξα δίπατη λεσιά στην εμπασιά της σμίξης
    άκουσα το κελάρυσμα, του ποταμού το θρήνο
    ζήτησα πίσω τα παιδιά, που φύγανε στα ξένα.
    Κεφαλοχώρι σ' ήξερα, που 'ναι η παλιά σου αίγλη;
    Δασκαλομάνα ήσουνα, που είν' οι δάσκαλοί σου;
    Που 'ναι τα πολύβουα σχολειά, που τα χωριά μαζεύαν
    της νεολαίας η ψυχή, εκείνη η Αγροτολέσχη;
    Εγέρασες Βελούχι μου, άδεια τα σπίτια τώρα.
    Για σένα Αϊ Γιώργη γράφουνε, τα τέκνα σου σε υμνούνε
    κι όσο μακριά κι αν βρίσκονται, εσένα αγαπούνε.
    Για τέτοιο φίλο γκαρδιακό έγραψα τρεις αράδες
    να 'ναι καλά να χαίρεται μες στην πλανεύτρα Αθήνα
    και να γυρίσει κάποτε μ' άσπρα μαλλιά στην κάρα.
    Να πιει νερό απ τη βρύση του, κερί στην εκκλησιά του
    στο σπίτι του να κατοικεί στην άκρη στον Αι Γιώργη.
                                                                        
             Μπάμπης Τσέλος
             Λαμία 9-5-18

Σημείωση Τάκη Ευθυμίου: Ευχαριστώ θερμά τον καρδιακό φίλο Μπάμπη Τσέλο για την αφιέρωση …με συγκίνησε!!!