TREILER

Το παρόν Ιστολόγιο έχει σκοπό να περισώσει & να προβάλλει τη ρουμελιώτικη ιστοριολαογραφία -

Πέμπτη, 22 Μαΐου 2014

Το Δοκίμι

Τ Ο   Δ Ο Κ Ι Μ Ι
[του Γιάννη Αν. Σαντάρμη]


                           Ψηλά στη Γούρα στέκομαι κι ολόγυρα αγναντεύω,
                           το Δομοκό βλέπω από δω, το Νταοκλί από κείθε
                            κι από την άλλη τη μεριά θωρώ και την Καΐτσα,
                           πουχει τα βοϊδολίβαδα, πουχει τα βοσκοτόπια,
                           πουχει κι αυτό ταπλόχωρο και το φαρδύ το Σμάκι.
                           Εδώναι γη για τρέξιμο, λακκούλα για λιθάρι,
                           είναι και τόπος διάπλατος που παίζουν το δοκίμι.
                           Σήμερα πουναι τΑη-Γιωργιού, πουναι χρυσό γιορτάσι,
                           τρέχουν εδώ Καϊτσιώτισσες, φτάνουν εδώ Καϊτσιώτες,
                           έρχονται από το Νταοκλί βλάχοι Σαρακατσάνοι,
                           πλακώνει κι απτο Δομοκό σαν το μελίσσι ο κόσμος.
                           Όλοι σταγνάντιο κάθονται κι όλοι για τήρα βγαίνουν,
                           οι γέροι παν σιμά-σιμά, για να κοντοκοιτάζουν,
                           οι νιες πίσω αραδιάζονται, ξοπίσω κι οι λεβέντες
                           και τα μικρά παιδάπουλα, ναναι ψηλά, να βλέπουν,
                           όπείναι δέντρο σκάλωσαν, όπου κοντρί ανεβήκαν
                           κι όπου τσούμα περίτρανη το στήσαν καραούλι.
                           Γύρα-τριγύραναι ο ντουνιάς και μέσα εκεί στη μέση
                           τα παλικάρια μάχονται και παίζουν το δοκίμι,
                           πόσο πάει ένα φόρτωμα, τόσο κι αυτά ζυγιάζει,
                           οκάδες ξήντα η μια μεριά, οκάδες ξήντα η άλλη.
                           Ένας το πιάνει από τη μια, τααγγίζει άλλος απόκει,
                            άλλος το σει, το ματασεί, μα εκείνο δε σαλεύει
                            κι άλλος μια στάλα το κουνά και το ματακαθίζει.
                            Στον κύκλο πρόβαλλε ο Καλτσάς, να παίξει το δοκίμι,
                            όλος ο κόσμος τον τηρά κι η μάνα του τού λέει.
                            -Σήκωστην πέτρα, Μήτρο μου, να σε θαμάξει ο κόσμος.
                            Αρπάζει το δοκίμι ο νιος, στα γόνατα το φέρνει
                            κι εκεί που πάει στα στήθια του να τανεβάσει ο μαύρος,
                            του κόβονται τανάκαρα, λύνονται τα ήπατα του
                            και πέφτει αυτό απτα χέρια του, κυλάει στα πόδια μπρος του.

                            Ο κόσμος αναδεύεται και βλέπει ολόγυρά του
                            και παλικάρι δεύτερο τώρα μπροστά προβαίνει,
                            προβαίνει εκείθε ο Κωσταντής, προβαίνει ο Βλαχάκης,
                            κανένας δεν ακούγεται, μόνο μια μάνα κράζει.
                            -Γιόκα μου, ήρθε η αράδα σου να παίξεις το λιθάρι,
                           για σήκωσε το, Κώτσιο μου, να σε χαρώ η καημένη.
                           Αδράχνει το δοκίμι ο νιος, στα γόνατα το πάει
                           κι εκεί που το κοντόφερε κι αυτός μέχρι τον κόρφο,
                           του κόβονται τανάκαρα, λύνονται τα ήπατα του
                           και πέφτει αυτό απτα χέρια του, κυλάει στα πόδια μπρος του.
                           Πάλι ο κόσμος ταράζεται, πάλι τριγύρα βλέπει,
                           βλέπει σταλώνι ναρχεται τον Τόλια τον Τσεκούρα,
                           πουχει σα ελάτι το κορμί, σαν πάτερα τα πόδια,
                           πουχει και τα τετράπλατα και τα δεμένα στήθια
                           λες σα λιονταροτόμαρο με τρίχες σκεπασμένα,
                           παπτην πολλή πυκνάδα τους κι απτο δασυναρίκι,
                           αν πέσει αυτού, ρανίδα αργεί κατάσαρκα να φτάσει!
                           Κι η μάνα του, που ξάγναντα ψηλά από το τσογκάρι,
                           καθώς ο νιος κοντολυγά κι απλώνει στο δοκίμι,
                          από ταγνάντιο τον θωρεί και τέτοια του φωνάζει.
                           -Σήκωστο λίθο, Τόλια μου, πίσω σου πέταξε τον,
                          ναχει να μολογά ο ντουνιάς, ναχει να λέει ο κόσμος,
                          ναχω για την αξιάδα σου κι εγώ να κουβεντιάζω.
                          Κι εκείνος συναρίζεται να παίξει το δοκίμι,
                          φτύνει ταντρίκια χέρια του, τα χεροπάλαμά του
                          και με ταασκέλια του ανοιχτά, καλά τσιτσελωμένα
                          την πέτρα πιάνει σκύβοντας, την ξεκολλά από χάμου,
                          ντριτζώνεται για τα καλά κι από το τάνυμά του
                          οι νεύρες απτα χέρια του κι απτα λαιμά του ολούθε
                          φουσκώνουν σα δεντρογαλιές, τεντώνονται σαν κόρδες
                          και σα μασουροκάλαμα τυλώνονται ολόιδια.
                          Το λίθο όλο χεροκρατεί κι όπως αγάλια-αγάλια
                          τον φτάνει από τα γόνατα στη ζώστρα και στα στήθια,
                          ο κόσμος λατζοκόβεται κι η μάνα διάτες δίνει.
                          -Αναμεράτε, χωριανοί κι εσείς ξενοτοπίτες,
                          μην πάτε πλάι στο γιόκα μου, μη στέκεστε στη σκιά του,
                          μην το λιθάρι σας ευρεί, τι αυτός το ρίχνει αλάργα!
                          Το λόγο η μάνα όσο να πει και να τον αποσώσει,
                          αποσηκώνει ο νιούτσικος το τρίσβαρο δοκίμι
                          και το περνά απτους ώμους του και πίσω του το ρίχνει,
                          που πέφτει και βαρεί στη γη, που πέφτει και βουλιάζει
                          κι ένας αχός περίγυρα βαρύς σκορπολογιέται.
                          Απτο πολύ το θάμασμα για τάξιο παλικάρι,
                          σηκώνεται μεγάλος θρος, μια χλαλοή στον κόσμο
                          και το δασύ το σφύριγμα, βουερό-βουερό κι εκείνο,
                          από τη ράχη ροβολά κι απλώνεται στον κάμπο.
                          Για τούτη την αξιάδα τους, για τούτη την αντρειά τους,
                          κατσίκι δέχεται ο Καλτσάς, αρνόπουλο ο Βλαχάκης
                          κι ο πρώτος και καλύτερος, ο Τόλιας ο Τσεκούρας,
                          παίρνει άσπρο και τετράπαχο ζυγούρι για πεσκέσι
                          κι όλοι χρυσές τους λένε ευχές κι όλοι τους μακαρίζουν.
                          -Παιδιά, χαρά σεσάς τρανή, χαρά σεσάς μεγάλη,
                          χαρά ακόμα στις μάνες σας, χαρά και στο χωριό σας,
                          χαρά και στην πατρίδα σας και σόλο σας τον τόπο.
                          Περφάνεια πουχει ο Δομοκός, περφάνεια το Ζητούνι,
                          περφάνεια, σα μανούλα λες, πουχει κι αυτή η Καΐτσα
                          για
τα χρυσά της τα παιδιά και τάξια παλικάρια.

Γλωσσάρι

ανάκαρα, τα= σωματικές δυνάμεις, αντοχή, κουράγιο.
αναμερώ= παραμερίζω κάνω πέρα.
Γούρα, η= το βουνό Όθρυς.
διάτα, η = συμβουλή, προτροπή, διαταγή, παραγγελία.
δοκίμι, το = κριτήριο δοκιμής, μέσο ελέγχου.
Ζητούνι, το = η Λαμία.
ζυγούρι, το = αρνί ενός έτους ή δυο χρόνων.
ζώστρα, η = ζώνη, η μέση του ανθρώπου.
ήπατα, τα = σωματικές δυνάμεις.
Καΐτσα, η = ορεινό χωριό του Δομοκού Φθιώτιδας, στη βό­ρεια πλευρά της δυτικής ‘Οθρυος, που κοντά της υπάρ­χει πεδινή περιοχή που λέγεται Δοκίμι, η οποία παλιό­τερα ονομαζόταν Σμάκι (Ζουμάκι). Η τοποθεσία αυτή πήρε την ονομασία της από μια πέτρα που λεγόταν δο­κίμι, που τη σήκωναν στο χώρο της οι νέοι του χωριού και δοκίμαζαν τη δύναμη τους. Η πέτρα αυτή, που σώ­ζεται στο ομώνυμο χωριό, έχει σήμα ημισφαιρικό και ζυγίζει 100 οκάδες. Το δοκίμι σηκωνόταν πάνω απ' το κεφάλι και ριχνόταν απ' τον αγωνιστή πίσω απτην ω­μοπλάτη του. Το σήκωμα της πέτρας ως τα γόνατα ή το στήθος, ήταν ήττα. Υπήρξαν αρκετοί επώνυμοι νικητές. Ο Νικόλαος Χρ. Κουτρούμπας, ετών 93, που απεβίωσε το 1982, και ο Δημήτριος Αν. Πατρίδας, ετών 96, που α­πεβίωσε το 1992, κάτοικοι του παραπάνω χωριού, είπαν ότι από το 1850 μέχρι τα τελευταία χρόνια μόνον ο Απόστολος Τσεκούρας, που γεννήθηκε το 1846, μπόρε­σε να σηκώσει και να ρίξει το δοκίμι πίσω απ' την πλάτη του. Ανέφεραν, επίσης, πως ο Κωνσταντίνος Βλαχάκης, έτος γέννησης 1852, και ο Δημήτριος Κάλτσας, έτος γέννησης 1886, σήκωσαν το δοκίμι ως το ύψος του στή­θους. Υπήρξαν και άλλοι αθλητές του δοκιμίου, αλλά με μικρότερες επιδόσεις. Στην Αράχωβα της Λειβαδιάς το αγώνισμα αυτό γινόταν τη μέρα του Αγίου Γεωργίου και ο νικητής έπαιρνε, σαν έπαθλο, ένα αρνί.

Πηγή: «ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΣ»
Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου
                                              


Δεν υπάρχουν σχόλια: