"Η τρανή αποκριά"

 

Η τρανή αποκριά

Λαογραφήματα του Γιώργου Ζούγρου, δασκάλου

«Εφτά βδομάδες έκανα, πουλί μ’ να σου μιλήσω,

γιατί ‘τανε σαρακοστή, να μη σε κριματίσω…» 

Η τελευταία Κυριακή της Τυροφάγου, λέγεται αλλιώς «τρανή αποκριά», και συνοδεύεται με πολλά έθιμα, που έχουν τις ρίζες τους πολύ βαθιά στο παρελθόν. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν γιορτές αφιερωμένες στο θεό Διόνυσο, το θεό της βλάστησης, του κρασιού, του γλεντιού και της ξεγνοιασιάς. Τότε κορυφώνονται τα γλέντια, οι χοροί, τα σκωπτικά τραγούδια με πειραχτική διάθεση, τα φαγοπότια και οι μασκαράτες.

Όταν βλέπω σήμερα τους ανθρώπους, να τρέχουν να ψωνίσουν γυαλιστερές και κυδώνια, γαρίδες και καλαμαράκια, λαγάνες και χαλβάδες, ο νους μου γυρίζει στο χωριό και στο πώς βιώναμε τότε στα παιδικά μας χρόνια την αποκριά, με μια απλότητα και με τα έθιμά μας που έσβησαν μέσα στην εξέλιξη! Πολλές συγγενικές οικογένειες έκαναν μαζί αποκριές, μοιράζονταν τα φαγητά τους, τις λαχανόπιτες και τις γαλατόπιτες και το γλέντι ήταν πιο μεγάλο. Εμείς πηγαίναμε μερικές φορές στη θεία μου, τη Θεούλα κι έρχονταν κι ο μπάρμπας ο Σπύρος που ήταν χωρατατζής και μας έβαζε να χορεύουμε «πώς το τρίβουν το πιπέρι!».

Μέσα στο μικρό καλαθάκι η μάνα είχε ετοιμάσει τα αυγά για το έθιμο, τόσα όσα και τα μέλη της οικογένειας. Το έδινε στον παππού κι αυτός τα ονομάτιζε και τα απίθωνε στη χόβολη. Όποιου το αυγό ίδρωνε, έλεγαν ότι αυτός θα είναι γερός όλο το χρόνο! Όποιος φταρνίζονταν το βράδυ εκείνο, του έταζαν ένα ζώο, αρνάκι ή κατσίκι, σύμφωνα με τα έθιμο. Αυτά είχαν, αυτά έταζαν!

Εκεί πάνω στο χαρούμενο σκηνικό, έρχονταν η ώρα για το έθιμο « του χάσκα». Η μάνα έπαιρνε ένα σφιχτοβρασμένο αυγό, καθάριζε τα τσόφλια και το έδενε με μια κλωστή και το κουνούσε σαν εκκρεμές μπροστά στα στόματα των παιδιών, που προσπαθούσαν το δαγκώσουν! «Με το αυγό το κλείνω, με το αυγό να το ανοίξω», λέει ο λαός εννοώντας το κόκκινο αυγό του Πάσχα.

Όταν η μάνα ετοίμαζε τα φύλλα για την γαλατόπιτα, που δεν έπρεπε να λείπει απ’ το αποκριάτικο τραπέζι, η μικρή μου αδερφή, της ζητούσε επίμονα και παρακαλεστά λίγο ζυμάρι για να φτιάξει την κυρα-Σαρακοστή με τα εφτά ποδαράκια! Και κείνη χαμογελώντας της έδινε ένα μεγάλο σγρουμπούλι.

Μέρα συγγνώμης και συγχώρεσης η τρανή αποκριά, οι νεότερες γυναίκες φιλούσαν το χέρι της γιαγιάς. Προετοιμασία για τη σαρακοστή όχι μόνο του σώματος, αλλά κυρίως της ψυχής. Μια προσμονή εφτά εβδομάδων, που μεγάλωνε τη χαρά μας για το Πάσχα, χρόνος αρκετός για να κοιτάξουμε μέσα μας και να κατανοήσουμε καλύτερα το νόημα της Ανάστασης. Καθαρά Δευτέρα, με καθαρές καρδιές! Τον βραδινό το θυμό σου, να τον ξεχνάς το πρωί, έλεγε η γιαγιά, να μην κρατάτε κακία μέσα σας.

Με τον φίλο μου τον Μήτσο, την καθαρά Δευτέρα, μαστορεύαμε τον χαρταετό. Είχαμε

ετοιμάσει από μέρες τα καλάμια, τις εφημερίδες κι όλα τα χρειαζούμενα. Είχαμε προμηθευτεί και μια κουβαρίστρα σπάγκο, απ’ τον Βαγγελάκο τον παντοπώλη, που έφερνε για το αρμάθιασμα των καπνών κι απόμεινε μόνο η αλευρόκολλα!

Κούλουμα και τέτοια δεν ξέραμε, αργότερα όταν πήγα στο Γυμνάσιο στο Δομοκό, γύρω στο ’70, εκεί έκαναν το βλάχικο γάμο, με καλύβες και άλογα. Θυμάμαι έναν λεβέντη νέο, που έκανε το γαμπρό, νομίζω Γιάννη Μασιάλα τον έλεγαν.

Εφτά βδομάδες πραγματικής νηστείας, χωρίς εξαιρέσεις. «Ασθενής και ωδιπόρος, αμαρτίαν ουκ έχει». Ο άρρωστος και η έγκυος γυναίκα δεν έχουν αμαρτία, εάν δεν νηστέψουν, έλεγε ο παπα-Θανάσης.

Τουρσιά, ελιές, χόρτα, μαρούλια, φρέσκα κρεμμυδάκια, σκόρδα και μπόλικα όσπρια θα συνόδευαν «το μενού» μας, ολόκληρη τη σαρακοστή. Ο χαλβάς ήταν πολύ σπάνιος! Όταν πήγαινε ο πατέρας στο παζάρι, μας έφερνε μια φραντζόλα χάσκο ψωμί και ένα κομμάτι χαλβά.

Κάθε Παρασκευή, πηγαίναμε απαραίτητα στους Χαιρετισμούς. Τότε άρχισα να ψέλνω λιγάκι δισταχτικά και με έβαζε ο παπάς να διαβάζω ένα κείμενο, που μου άρεσε πολύ το τέλος του, «Η ελπίς μου ο Πατήρ, καταφυγήν μου Υιός, σκέπη μου το Πνεύμα το Άγιο, Τριάς Αγία δόξα Σοι».

Καλή Σαρακοστή, φίλοι!

Γιώργος Ζούγρος

Λαογράφος 

Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου