"Η τρανή αποκριά"

 

Η τρανή αποκριά

Λαογραφήματα του Γιώργου Ζούγρου, δασκάλου

«Εφτά βδομάδες έκανα, πουλί μ’ να σου μιλήσω,

γιατί ‘τανε σαρακοστή, να μη σε κριματίσω…» 

Η τελευταία Κυριακή της Τυροφάγου, λέγεται αλλιώς «τρανή αποκριά», και συνοδεύεται με πολλά έθιμα, που έχουν τις ρίζες τους πολύ βαθιά στο παρελθόν. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν γιορτές αφιερωμένες στο θεό Διόνυσο, το θεό της βλάστησης, του κρασιού, του γλεντιού και της ξεγνοιασιάς. Τότε κορυφώνονται τα γλέντια, οι χοροί, τα σκωπτικά τραγούδια με πειραχτική διάθεση, τα φαγοπότια και οι μασκαράτες.

Όταν βλέπω σήμερα τους ανθρώπους, να τρέχουν να ψωνίσουν γυαλιστερές και κυδώνια, γαρίδες και καλαμαράκια, λαγάνες και χαλβάδες, ο νους μου γυρίζει στο χωριό και στο πώς βιώναμε τότε στα παιδικά μας χρόνια την αποκριά, με μια απλότητα και με τα έθιμά μας που έσβησαν μέσα στην εξέλιξη! Πολλές συγγενικές οικογένειες έκαναν μαζί αποκριές, μοιράζονταν τα φαγητά τους, τις λαχανόπιτες και τις γαλατόπιτες και το γλέντι ήταν πιο μεγάλο. Εμείς πηγαίναμε μερικές φορές στη θεία μου, τη Θεούλα κι έρχονταν κι ο μπάρμπας ο Σπύρος που ήταν χωρατατζής και μας έβαζε να χορεύουμε «πώς το τρίβουν το πιπέρι!».

Το πατρικό μας σπίτι στο χωριό

 

ΤΟΤΕ ΠΟΥ ΚΑΤΟΙΚΟΥΣΑΜΕ ΣΥΝΕΧΩΣ ΣΤΟ ΠΑΤΡΙΚΟ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΚΑΠΩΣ ΕΤΣΙ ΗΤΑΝ

Η παλιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου

 

Η Παλιά Εκκλησία του χωριού Αγίου Γεωργίου Φθιώτιδας

[Του Τάκη Ευθυμίου]

 

Η φωτογραφία έχει κιτρινίσει από τον πανδαμάτορα χρόνο, μα ακόμη ανασαίνει. Στο βάθος, η πλαγιά του Κακόπλαγου σιωπηλή, μάρτυρας μιας εποχής που οι άνθρωποι πάλευαν με τη φτώχεια, μα είχαν ακόμη πίστη. Μπροστά της στέκει η παλιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, ταπεινή, μα ευλογημένη· το πρώτο καταφύγιο των ψυχών των Ζιωψιωτών που κατέβηκαν στα Ισιώματα γύρω στο 1906.

Με κόπο, εράνους και ιδρώτα, έστησαν αυτό το μικρό θαύμα της πέτρας και του ασβέστη. Ο εργολάβος Ιωάννης Δροσόπουλος, οι Γεωργανταίοι που δώρισαν το οικόπεδο, ο παπα-Γεώργης Παπανικολάου που λειτουργούσε από το 1910 ως το 1948, όλοι τους έγιναν ένα σώμα με το εκκλησάκι. Ένα σώμα που άντεξε πολέμους, κατοχές και φωτιές.

Βελούχι - Το βουνό των θρύλων και της λεβεντιάς

 

Βελούχι – Το Βουνό των Θρύλων και της Λεβεντιάς

[Του Τάκη Ευθυμίου]

Αγέρωχο και περήφανο στέκει το Βελούχι, ο Τυμφρηστός, με την κορφή του να χάνεται μέσα στα σύννεφα, λες και συνομιλεί με τους θεούς. Δεν είναι τυχαίο που η μυθολογία το ’δεσε με τον ομώνυμο βασιλιά, γιο του θεοποιημένου Σπερχειού ποταμού. Άλλοι λένε πως το όνομά του το πήρε από το χρώμα της γης του — το χρώμα της τέφρας — κι άλλοι πάλι πως «Βελούχι» στα σλάβικα σημαίνει λευκό βουνό, γιατί τον περισσότερο χρόνο η κορφή του είναι σκεπασμένη με χιόνι. Ό,τι κι αν είναι, τούτο το βουνό κουβαλά στις πλαγιές του ιστορίες και θρύλους, αίμα και δόξα, παράδοση και τραγούδι.

Στις υπώρειες του, στη Βουλγάρα  κάποτε έγινε μάχη φοβερή, τότε που οι Βούλγαροι προσπάθησαν να ξεφύγουν ύστερα από τη σφαγή του Σπερχειού. Μα οι ντόπιοι δεν τους άφησαν να περάσουν κι ο τόπος γέμισε κόκαλα και δόξα ελληνική. Τη μνήμη εκείνης της μέρας τη μνημόνεψε κι ο Παλαμάς στη Φλογέρα του Βασιλιά, επειδή τα βουνά τούτα είδαν το μακελειό και το χάρηκαν, όπως χαίρεται η λεβεντιά τη λευτεριά της.

ΦΘΙΑ Ύμνος ομηρικός

 

ΦΘΙΑ - Ύμνοσ ομηρικόσ

Ἔνθα Φθίη κείται, πολυλήϊος καὶ εὔανδρος,
ἐν κόλπῳ γαίης Φθιώτιδος, ὑπ᾽ Ὄθρυν τε καὶ Οίτην αἰπύν,
μητρόπολις Μυρμιδόνων, ἀνδρῶν ἀσπίδι χαλκείῃ
τέρπονται πολέμοιο καὶ ἀλκῆς ἀκαμάτου.

Οὐ χρυσὸς ἐν Φθίῃ πολὺς οὐδ᾽ ἀργύρου θαῦμα,
ἀλλ᾽ ἀρετὴ καὶ κλέος παλαιῶν προγόνων ἔνεστιν.
Τείχεα δ᾽ οὐχ ὑψηλὰ καὶ οὐρανὸν ἀμφιβαίνοντα,
ἀλλὰ στερεὰ λίθοισι, μένοντα καὶ ἐν χαλεπῷ ἀνέμῳ·
ὥς τε καὶ ἄνδρες ἔασι, βραχίονες εὐρυμέτωποι,
σιγῇ μᾶλλον ἢ λόγῳ χαίροντες ἀγορήν.

Ἐν μέσῳ δ᾽ ἄρα οἶκος Πηλῆος ἥρωος ἔστη,
αὐλαὶ εὐρύχωροι, πατημέναι ποσσὶ γενεῶν,
ἔνθα ποτ᾽ Ἀχιλλεὺς, πόδας ὠκὺς ἀμύμων,
παῖς ἔτι νήπιος ὢν δόρυ σκιρτῶν ἐδιδάσκετο,
καὶ Θέτις ἀργυρόπεζα, θεὰ ἁλιγενεία,
νύκτας ἀμφιπολεύουσα μινύριζε γόον αἰνόν,
μοῖραν ὀδυρομένη, τὴν οὐδ᾽ ἀθάνατοι λύουσιν.

Το Χάνι του Γιώργου Κίτσου στο Νεοχωράκι

 

Το Χάνι του Γιώργου Κίτσου στο Νεοχωράκι

[Του Τάκη Ευθυμίου]

Στο μικρό Νεοχωράκι της Φθιώτιδας, ανάμεσα στις κατάφυτες πλαγιές και τα λιθόστρωτα μονοπάτια που οδηγούσαν από τη Λαμία προς το Καρπενήσι, στεκόταν ένα χάνι, λιτό και φιλόξενο, που άνοιγε τις πόρτες του σε ταξιδιώτες κουρασμένους από τα βουνά και τις κακοτράχαλες διαδρομές. Το Χάνι του Γιώργου Κίτσου ήταν ένας κόσμος από μόνο του, όπου ο χρόνος κυλούσε πιο αργά και η ζεστασιά της οικογένειας έδινε παρηγοριά στους περαστικούς.

Ο Γιώργος Κίτσος ήταν ένας άντρας με αυστηρό βλέμμα και καλοσυνάτη καρδιά. Στο πρόσωπό του, οι βαθιές γραμμές μαρτυρούσαν χρόνια σκληρής δουλειάς και αφοσίωσης στους ταξιδιώτες που περνούσαν από την πόρτα του. Φορούσε πάντα το παραδοσιακό καπέλο του, και το μουστάκι του, προσεκτικά χτενισμένο, προσέθετε μια αίσθηση σεβασμού και αξιοπρέπειας. Δίπλα του, η γυναίκα του ήταν η αθόρυβη δύναμη του χανιού, η καρδιά που κρατούσε ζεστό το σπίτι και τη φωτιά στο τζάκι. Τα μαλλιά της, πλεγμένα με λεπτή δαντέλα, και τα ήρεμα μάτια της έδιναν μια αίσθηση γαλήνης στους ταξιδιώτες που έβρισκαν καταφύγιο εκεί.

Η Μεταξοτροφία στα Πολιτοχώρια

 

Η Μεταξοτροφία στα Πολιτοχώρια - Το μεταξένιο νήμα της μνήμης

[Του Τάκη Ευθυμίου, δασκάλου συγγραφέα]

Σ

τις παρυφές του Τυμφρηστού, εκεί όπου τα χωριά της Δυτικής Φθιώτιδας απλώνουν τις πέτρινες αυλές τους ανάμεσα σε πλατύφυλλες μουριές, κάποτε αντηχούσε το θρόισμα ενός ιδιαίτερου μόχθου· του μόχθου της μεταξοτροφίας. Τα Πολιτοχώρια. έτσι ονομάστηκαν επειδή οι κάτοικοί τους ξενιτεύονταν στην Πόλη, την Κωνσταντινούπολη, έκρυβαν μέσα τους μια σπάνια τέχνη: την τέχνη του μεταξιού. Μια τέχνη που ταξίδεψε από τη Μικρά Ασία, διασώθηκε μέσα από διωγμούς, κι έπλεξε το νήμα της ζωής σε τούτα τα φθιωτικά χώματα.

Από τα χρόνια τα παλιά, οι πρόγονοι των σημερινών κατοίκων του Αγίου Γεωργίου, της πρώην Ζιώψης, ήρθαν από τα μέρη της Θεοδοσιούπολης, της σημερινής Ερζερούμ, και κουβάλησαν μαζί τους όχι μόνο τη μνήμη της πατρίδας, μα και τη γνώση της μεταξοσκωληκοτροφίας. Στις αποσκευές τους δεν είχαν πλούτη, παρά λίγους σπόρους, ένα σεντούκι πίστης και την τέχνη να κάνουν το φύλλο τής μουριάς χρυσάφι. Από αυτούς τους πρόσφυγες προήλθαν οι Θεοδοσοπουλαίοι, που με το κουράγιο και την επιμονή τους ρίζωσαν ξανά, καλλιεργώντας μουριές και αναθρέφοντας τα μικρά σκουλήκια του μεταξιού σαν παιδιά τους.