Προβέντα: το ψωμί της ένωσης & της ευλογίας

 

Προβέντα: το ψωμί της ένωσης και της ευλογίας

Υπάρχουν πράξεις απλές, σχεδόν ταπεινές, που όμως μέσα στους αιώνες φόρτισαν με τέτοιο βάθος νοήματος, ώστε να ξεπερνούν την καθημε-ρινότητά τους και να μετατρέπονται σε σύμβολα ζωής. Το ψωμί είναι μία από αυτές. Δεν είναι απλώς τροφή, είναι μνήμη, είναι ρίζα, είναι ευχή. Στον ελληνικό κόσμο –αγροτικό, κοινοτικό, βιωματικό– το ψωμί στάθηκε πάντοτε στο κέντρο της ύπαρξης: στο τραπέζι, στο κατώφλι, στο μυστήριο, στη χαρά και στο πένθος. Και μέσα σε αυτή τη βαθιά πολιτισμική εμπειρία γεννήθηκε και η προβέντα του γάμου: το ψωμί που δεν τρώγεται απλώς, αλλά τελείται.

Η προβέντα δεν είναι ένα απλό αρτοσκεύασμα. Είναι μια πράξη. Μια τελετουργία. Ένα σύμβολο που φέρει μέσα του την αγωνία και την ελπίδα της ανθρώπινης συνέχειας. Εκεί, στη στιγμή που δύο άνθρωποι ενώνονται και δημιουργούν έναν νέο οίκο, η κοινότητα σπεύδει να σφραγίσει αυτή τη μετάβαση όχι μόνο με λόγια ή ευχές, αλλά με πράξεις βαθιά ριζωμένες στο συλλογικό ασυνείδητο. Η προβέντα είναι μία από αυτές τις πράξεις, ίσως από τις πιο ουσιαστικές.

Ο Αλή Πασάς στα Λουτρά Σμοκόβου

Η Διαμονή του Αλή Πασά στα Θερμά Λουτρά του Σμοκόβου το 1817

Κατά την περιοδεία του στη Στερεά Ελλάδα το καλοκαίρι του 1817, ο Αλή Πασάς πραγματοποίησε μία ιδιαίτερα σημαντική στάση στα θερμά λουτρά του Σμοκόβου. Η επιλογή του συγκεκριμένου τόπου δεν υπήρξε τυχαία ούτε αποτελούσε απλώς μια σύντομη ανάπαυση μέσα σε ένα κουραστικό ταξίδι. Αντίθετα, η διαμονή του στα θερμά νερά συνδέεται άμεσα με τον τρόπο ζωής, την πολιτική αντίληψη και την προσωπικότητα του ισχυρού πασά των Ιωαννίνων. Η παρουσία του στο Σμόκοβο αποκαλύπτει έναν άνθρωπο που, παρά τη σκληρότητα και τη στρατιωτική του φύση, έδινε μεγάλη σημασία στη φροντίδα του σώματος, στην αποκατάσταση των δυνάμεών του και στη λεπτομερή οργάνωση κάθε  μετακίνησής του.

Τα θερμά λουτρά του Σμοκόβου ήταν γνωστά ήδη από την αρχαιότητα για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες. Η φήμη τους είχε διαδοθεί σε ολόκληρη τη Θεσσαλία και τη Στερεά Ελλάδα, προσελκύοντας ταξιδιώτες, ασθενείς και ανθρώπους της εξουσίας που αναζητούσαν ανακούφιση και ξεκούραση. Η περιοχή, περιτριγυρισμένη από βουνά και φυσική ομορφιά, προσέφερε έναν συνδυασμό απομόνωσης και ηρεμίας, ιδανικό για έναν ηγεμόνα που βρισκόταν διαρκώς αντιμέτωπος με πολιτικές πιέσεις, στρατιωτικές ευθύνες και ατελείωτες διοικητικές υποθέσεις.

Ο Σταυρικός Θάνατος του Ιησού - Θεοσημείες, Χρονολογία

 

Ο Σταυρικός Θάνατος του Ιησού

(Θεοσημείες-Χρονολογία)

[του Λεωνίδα Ιωάννου Καρφή Αντιστρατήγου ε.α.]

Ο Χριστός σώζει τας ψυχάς ζώντων και κεκοιμημένων Δικαίων

(Εικόνα Ναού Αγίου Γεωργίου Δικάστρου)

Οι Ευαγγελιστές Ματθαίος (κεφ. κζ, 51 επ.), Μάρκος (κεφ. κε, 33 επ.) και Λουκάς (κεφ. κε, 44 επ.), στα Ευαγγέλιά τους, αναφέρουν ότι, κατά την Σταύρωση του Ιησού, επισυνέβησαν, «εν ουρανώ και επί γής», οι εξής Θεοσημείες:

Η Γή εσείσθη, οι Πέτρες εσχίσθησαν, ο Ήλιος εξέλειπεν, εγένετο Σκότος εφ΄ όλην την γήν, το Καταπέτασμα του Ναού εσχίσθη κατά μέσον, τα Μνημεία ανεώχθησαν, πολλά σώματα των κεκοιμημένων Αγίων ηγέρθησαν και ο Εκατόνταρχος και οι τηρούντες τον Ιησούν, εφοβήθησαν σφόδρα, λέγοντες, αληθώς Θεού Υιός ήν ο Ιησούς».

Τιμητική απονομή πλακέτας στον Τάκη Ευθυμίου

 

ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΑΠΟΝΟΜΗ ΠΛΑΚΕΤΑΣ ΣΤΟΝ ΤΑΚΗ ΕΥΘΥΜΙΟΥ

 

Η απονομή πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια της εκδήλωσης "Ο φθιωτικός Τυμφρηστός μέσα από την ασπρόμαυρη φωτογραφία" που είχα την τιμή να παρουσιάσω μέσα στον υπέροχο χώρο του Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου Δικάστρου, από το προσωπικό μου Φωτογραφικό Αρχείο.

Ευχαριστώ από καρδιάς τον πρόεδρο του Σωματείου διαχείρισης του Μουσείου κ. Χρήστο Γκιόλα, όλα τα μέλη του, καθώς και τους αγαπητούς προσκεκλημένους που μας τίμησαν με την παρουσία και την προσοχή τους!

 

Με εκτίμηση

Τάκης Ευθυμίου

 

"Η λαϊκή σοφία", βιβλιοπαρουσίαση

 

«Η λαϊκή σοφία»
[Το νέο πνευματικό δημιούργημα του λαογράφου Γιώργου Ζούγρου]

 

Με συγκίνηση που βαθαίνει και γίνεται σχεδόν ιερή σιωπή, στέκομαι μπροστά στο νέο πνευματικό ξεπεταρούδι του αγαπητού συναδέλφου δασκάλου και λαογράφου Γιώργου Ζούγρου, ενός ανθρώπου που δεν πλάθει απλώς λόγο, αλλά σκαλίζει μνήμη και ανασταίνει ψυχές.

Στις σελίδες του δεν κατοικούν μόνο σκέψεις, ανασαίνουν βιώματα, ριζώνουν παραδόσεις, αντηχούν φωνές παλιές, ξεχασμένες στα κατώφλια του χρόνου. Κάθε λέξη του είναι ποτισμένη με ιδρώτα ζωής και φως καρδιάς, είναι ο αντίλαλος μιας Ελλάδας που δεν σιώπησε ποτέ, μα περιμένει να την αφουγκραστούμε ξανά. Δεν επιδιώκει τον εντυπωσιασμό, αλλά υπηρετεί το βίωμα. Και γι’ αυτό συγκινεί  βαθιά, αληθινά, σχεδόν τελετουργικά.

Η προσήλωσή του στη λαϊκή γλώσσα και τη ντοπιολαλιά δεν αποτελεί απλώς επιλογή ύφους, είναι στάση ζωής, είναι χρέος. Σαν άγρυπνος φύλακας στέκεται απέναντι στη φθορά και τη λήθη, υψώνοντας γέφυρες ανάμεσα στο χθες και το σήμερα. Μέσα από τα δημοτικά τραγούδια, τις διηγήσεις των γερόντων, τα ήθη, τα έθιμα και τις άγραφες αλήθειες του λαού, ξετυλίγεται ένας κόσμος που δεν ανήκει στο παρελθόν,  αλλά επιμένει, αντιστέκεται, ζει.

"Ο Φθιωτικός Τυμφρηστός μέσα από την ασπρόμαυρη Φωτογραφία"

 

Θεραποσφόντυλα

 

Μια Λαϊκή Πρακτική Θεραπείας με Θεραποσφόντυλο

[Του Τάκη Ευθυμίου]

Στις αγροτικές κοινωνίες της παλαιότερης Ελλάδας η γνώση για τη φροντίδα των ζώων και την αντιμετώπιση των καθημερινών προβλημάτων δεν προερχόταν από επιστημονικά εγχειρίδια ούτε από οργανωμένη κτηνιατρική εκπαίδευση. Μεταδιδόταν κυρίως προφορικά, από γενιά σε γενιά, μέσα από εμπειρίες, παρατηρήσεις και πρακτικές που δοκιμάστηκαν στο πέρασμα του χρόνου. Η λαϊκή σοφία, συχνά εμπλουτισμένη με στοιχεία μυθολογίας και πίστης στο υπερφυσικό, δημιουργούσε ένα ιδιαίτερο σύστημα γνώσης. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η χρήση του λεγόμενου θεραποσφόντυλου, ενός μικρού σφονδυλιού που αποδιδόταν σε θαυματουργές ιδιότητες.

Θα καταθέσω εδώ μια προσωπική εμπειρία από τα παιδικά μου χρόνια, η οποία χαράχτηκε βαθιά στη μνήμη μου και αργότερα αποτέλεσε αφορμή για προβληματισμό και έρευνα.

Την εποχή εκείνη, στο σπίτι μας υπήρχε ένας μικρός στάβλος όπου διατηρούσαμε μια αγελάδα. Η φροντίδα των ζώων ήταν μέρος της καθημερινότητας της οικογένειας, καθώς αποτελούσαν πολύτιμη πηγή τροφής και εισοδήματος. Μια ημέρα συνέβη ένα περιστατικό που τότε με γέμισε ανησυχία αλλά και θαυμασμό.

Θέματα Τοπικής Ιστορίας Αγίου Γεωργίου - Νεοχωρακίου Φθιώτιδας

 

ΤΟΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Επειδή η Τοπική Ιστορία γράφεται από τις λεπτομέρειες, ιδού μερικά θέματα από τα, υπό συγγραφή, πονήματά μου…

Τάκης Ευθυμίου

"Η τρανή αποκριά"

 

Η τρανή αποκριά

Λαογραφήματα του Γιώργου Ζούγρου, δασκάλου

«Εφτά βδομάδες έκανα, πουλί μ’ να σου μιλήσω,

γιατί ‘τανε σαρακοστή, να μη σε κριματίσω…» 

Η τελευταία Κυριακή της Τυροφάγου, λέγεται αλλιώς «τρανή αποκριά», και συνοδεύεται με πολλά έθιμα, που έχουν τις ρίζες τους πολύ βαθιά στο παρελθόν. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν γιορτές αφιερωμένες στο θεό Διόνυσο, το θεό της βλάστησης, του κρασιού, του γλεντιού και της ξεγνοιασιάς. Τότε κορυφώνονται τα γλέντια, οι χοροί, τα σκωπτικά τραγούδια με πειραχτική διάθεση, τα φαγοπότια και οι μασκαράτες.

Όταν βλέπω σήμερα τους ανθρώπους, να τρέχουν να ψωνίσουν γυαλιστερές και κυδώνια, γαρίδες και καλαμαράκια, λαγάνες και χαλβάδες, ο νους μου γυρίζει στο χωριό και στο πώς βιώναμε τότε στα παιδικά μας χρόνια την αποκριά, με μια απλότητα και με τα έθιμά μας που έσβησαν μέσα στην εξέλιξη! Πολλές συγγενικές οικογένειες έκαναν μαζί αποκριές, μοιράζονταν τα φαγητά τους, τις λαχανόπιτες και τις γαλατόπιτες και το γλέντι ήταν πιο μεγάλο. Εμείς πηγαίναμε μερικές φορές στη θεία μου, τη Θεούλα κι έρχονταν κι ο μπάρμπας ο Σπύρος που ήταν χωρατατζής και μας έβαζε να χορεύουμε «πώς το τρίβουν το πιπέρι!».

Το πατρικό μας σπίτι στο χωριό

 

ΤΟΤΕ ΠΟΥ ΚΑΤΟΙΚΟΥΣΑΜΕ ΣΥΝΕΧΩΣ ΣΤΟ ΠΑΤΡΙΚΟ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΚΑΠΩΣ ΕΤΣΙ ΗΤΑΝ

Η παλιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου

 

Η Παλιά Εκκλησία του χωριού Αγίου Γεωργίου Φθιώτιδας

[Του Τάκη Ευθυμίου]

 

Η φωτογραφία έχει κιτρινίσει από τον πανδαμάτορα χρόνο, μα ακόμη ανασαίνει. Στο βάθος, η πλαγιά του Κακόπλαγου σιωπηλή, μάρτυρας μιας εποχής που οι άνθρωποι πάλευαν με τη φτώχεια, μα είχαν ακόμη πίστη. Μπροστά της στέκει η παλιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, ταπεινή, μα ευλογημένη· το πρώτο καταφύγιο των ψυχών των Ζιωψιωτών που κατέβηκαν στα Ισιώματα γύρω στο 1906.

Με κόπο, εράνους και ιδρώτα, έστησαν αυτό το μικρό θαύμα της πέτρας και του ασβέστη. Ο εργολάβος Ιωάννης Δροσόπουλος, οι Γεωργανταίοι που δώρισαν το οικόπεδο, ο παπα-Γεώργης Παπανικολάου που λειτουργούσε από το 1910 ως το 1948, όλοι τους έγιναν ένα σώμα με το εκκλησάκι. Ένα σώμα που άντεξε πολέμους, κατοχές και φωτιές.

Βελούχι - Το βουνό των θρύλων και της λεβεντιάς

 

Βελούχι – Το Βουνό των Θρύλων και της Λεβεντιάς

[Του Τάκη Ευθυμίου]

Αγέρωχο και περήφανο στέκει το Βελούχι, ο Τυμφρηστός, με την κορφή του να χάνεται μέσα στα σύννεφα, λες και συνομιλεί με τους θεούς. Δεν είναι τυχαίο που η μυθολογία το ’δεσε με τον ομώνυμο βασιλιά, γιο του θεοποιημένου Σπερχειού ποταμού. Άλλοι λένε πως το όνομά του το πήρε από το χρώμα της γης του — το χρώμα της τέφρας — κι άλλοι πάλι πως «Βελούχι» στα σλάβικα σημαίνει λευκό βουνό, γιατί τον περισσότερο χρόνο η κορφή του είναι σκεπασμένη με χιόνι. Ό,τι κι αν είναι, τούτο το βουνό κουβαλά στις πλαγιές του ιστορίες και θρύλους, αίμα και δόξα, παράδοση και τραγούδι.

Στις υπώρειες του, στη Βουλγάρα  κάποτε έγινε μάχη φοβερή, τότε που οι Βούλγαροι προσπάθησαν να ξεφύγουν ύστερα από τη σφαγή του Σπερχειού. Μα οι ντόπιοι δεν τους άφησαν να περάσουν κι ο τόπος γέμισε κόκαλα και δόξα ελληνική. Τη μνήμη εκείνης της μέρας τη μνημόνεψε κι ο Παλαμάς στη Φλογέρα του Βασιλιά, επειδή τα βουνά τούτα είδαν το μακελειό και το χάρηκαν, όπως χαίρεται η λεβεντιά τη λευτεριά της.

ΦΘΙΑ Ύμνος ομηρικός

 

ΦΘΙΑ - Ύμνοσ ομηρικόσ

Ἔνθα Φθίη κείται, πολυλήϊος καὶ εὔανδρος,
ἐν κόλπῳ γαίης Φθιώτιδος, ὑπ᾽ Ὄθρυν τε καὶ Οίτην αἰπύν,
μητρόπολις Μυρμιδόνων, ἀνδρῶν ἀσπίδι χαλκείῃ
τέρπονται πολέμοιο καὶ ἀλκῆς ἀκαμάτου.

Οὐ χρυσὸς ἐν Φθίῃ πολὺς οὐδ᾽ ἀργύρου θαῦμα,
ἀλλ᾽ ἀρετὴ καὶ κλέος παλαιῶν προγόνων ἔνεστιν.
Τείχεα δ᾽ οὐχ ὑψηλὰ καὶ οὐρανὸν ἀμφιβαίνοντα,
ἀλλὰ στερεὰ λίθοισι, μένοντα καὶ ἐν χαλεπῷ ἀνέμῳ·
ὥς τε καὶ ἄνδρες ἔασι, βραχίονες εὐρυμέτωποι,
σιγῇ μᾶλλον ἢ λόγῳ χαίροντες ἀγορήν.

Ἐν μέσῳ δ᾽ ἄρα οἶκος Πηλῆος ἥρωος ἔστη,
αὐλαὶ εὐρύχωροι, πατημέναι ποσσὶ γενεῶν,
ἔνθα ποτ᾽ Ἀχιλλεὺς, πόδας ὠκὺς ἀμύμων,
παῖς ἔτι νήπιος ὢν δόρυ σκιρτῶν ἐδιδάσκετο,
καὶ Θέτις ἀργυρόπεζα, θεὰ ἁλιγενεία,
νύκτας ἀμφιπολεύουσα μινύριζε γόον αἰνόν,
μοῖραν ὀδυρομένη, τὴν οὐδ᾽ ἀθάνατοι λύουσιν.