TREILER

Το παρόν Ιστολόγιο έχει σκοπό να περισώσει & να προβάλλει τη ρουμελιώτικη ιστοριολαογραφία -

Σάββατο, 21 Σεπτεμβρίου 2019

Ο Άγιος Ταρσίζιος




 Ο Άγιος Ταρσίζιος

     Στάχυα χρυσοβολούν ξανθά
και γέρνουν πια, καρπογονιά γεμάτα,
     κάποιοι τραβούν στο Γολγοθά,
στην άγια, πρωτοπόροι αυτοί, τη στράτα.

     Σαν να ’ναι μέλισσες, θαρρείς,
σκορπιούνται από ιερά τραγούδια βόμβοι,
     ψάλλουν αργά, ψάλλουν νωρίς,
κρυμμέν’ οι χριστιανοί στην κατακόμβη.

     Οι μέλισσες μέλι τρυγούν
και τρέφονται κι ευφραίνονται μ’ εκείνο,
     πότε σε ρόδο φτερουγούν,
πότε παίρνουν το μέλι από τον κρίνο.

     Μπρός στο Ποτήρι το ιερό,
στον ουρανό ο παπάς τα λόγια υψώνει,
     μ’  Αγγέλων γύρω Του χορό,
οίνο κι άρτ’ ο Χριστός μετουσιώνει.

     Ψάχνει ο ιερέας γύρω να δει
σε ποιόν θα πει τη σκέψη της βουλής του,
     αγγελοπρόσωπο παιδί,
μπρός γονατά στο λειτουργό του  Υψίστου.

     – Τι θες, παιδί, και γονατάς
κι υψώνεις στ’ αγιοπότηρο το χέρι;
     –  Άλλον για να ’βρεις μην κοιτάς,
στάσου σ’ εμέ, τον πόθο μου ο Θεός ξέρει.

     Κι είναι φορές, πολλές φορές,
που τα μεγάλα, τα θεϊκά, τα ωραία,
     διαλέγουνε μορφές μικρές,
παιδάκια ταπεινά, παιδάκια νέα.

     – Δώσ’ μου τα Δώρα τα ιερά.
– Νοητοί χοίροι, Ταρσίζιε, έξω και λύκοι.
     – Γι’ αυτά η ψυχή μου λαχταρά...
– Πάρε, τότε, την παρακαταθήκη.

     Σου δίνω θησαυρό, Χριστό,
στο δρόμο να μην έχεις έννοιαν άλλη.
     –  Ιερέ πατέρα, ευχαριστώ,
για μένανε είναι αυτό τιμή μεγάλη.

     Άλλες μέλισσες την Τροφή,
στην πρώτην εκκλησιά, μεταλαβαίνουν,
     στη φυλακή άλλοι αδερφοί
άγρυπνοι για το θείο το Δείπνο μένουν.

     Γεωργοί, εργάτες, αλιείς,
στης απιστίας το σκότος πια δε ζούνε,
     τον  Άρτο θέλουν της ζωής,
την Κοινωνιά την άγια αποζητούνε.

     – Γλυκοχαράζει έξω, το φως
ρίχνει τρεμουλιαστό καθέν’ αστέρι,
     θα ’ρθεί ο Ταρσίζιος ο αδερφός
και τη Μεταλαβιά θε να μας φέρει.

     Το δωδεκάχρονο παιδί,
στο στήθος θησαυρό ατίμητον έχει,
     στο δρόμ’ οδεύει με σπουδή,
στη φυλακή γοργά και κρύφια τρέχει.

     Λέει, τη φτωχή καλύπτρα τού
Δείπνου τού ιερού ουρανό με θάμπη
     και μες στον ουρανόν αυτού
Ήλιος ο  Ιησούς άδυτος λάμπει!

Τρίτη, 17 Σεπτεμβρίου 2019

Προίκα ένα φορτηγό


Προίκα ένα φορτηγό
Λαογραφικά σημειώματα του Χρήστου Τούμπουρου
Αχ, αυτή η προίκα… Πόσα σπίτια δεν έκλεισε και πόσα ζευγάρια δεν χώρισε. Ό,τι και να γράψει κάποιος ασφαλώς και δεν πρόκειται να καταγράψει επακριβώς τα γεγονότα και κατά συνέπεια τις παρεκτάσεις τους στην προσωπική και κοινωνική ζωή, ιδιαίτερα της γυναίκας. Τα πάντα ανάγονταν στην προίκα. Καλή σύζυγος, νοικοκυρά, γυναίκα και σύντροφος ήταν εκείνη που οι δικοί της είχαν παρακαταθέσει σοβαρό χρηματικό ποσόν ή οποιοδήποτε άλλο αντικείμενο ύψιστης αξίας στο «θησαυροφυλάκιο» που ονομάζονταν προίκα της γυναίκας. Όσο μεγαλύτερη η αξία του, τόσο πιο «χαδιάρα» -κατά την έκφραση της πεθεράς- είναι η νύφη.
«Ζήσαμε» γάμους που κατά τη διεξαγωγή του μυστηρίου και εντός φυσικά της εκκλησίας, -πάνω στο παγκάρι- μετρήθηκαν λίρες που είχαν συμφωνηθεί ως προίκα. Και κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας μαζί με τη φωνή του παπά και του ψάλτη ακούγονταν και η φωνή του πατέρα της νύφης που απευθύνονταν σ’ αυτόν που μετρούσε τις λίρες στον συμπέθερο: «Πρόσεξε Χρήστο, μην σε κλέψει». Κι άλλος, κι άλλος γάμος που διαλύθηκε, γιατί δεν ήταν καλής μάρκας η προικώα ραπτομηχανή. Δεν ήταν SINGER.

Κυριακή, 15 Σεπτεμβρίου 2019

Τα κάστανα και το αστέρι της αυγής


Τα κάστανα και το αστέρι της αυγής
[Του Γιάννη Αν. Σαντάρμη]

   Πριν χινοπωριάσει, μου αφηγείται η ογδοντάχρονη μάνα μου, μας έπαιρνε η μάνα μας, η Ζαφείρω η Μαριώ, μαζεύονταν κι άλλες δυο απ’ τις αδερφάδες της, η μια αδερφή της, η Τσακατούρα η Αλέξω, με κάποια απ’ τα παιδιά της, το Βαγγέλη και τη Γιωργίτσα κι η άλλη αδερφή της, η Ζορμπά η Βασίλω, με μερικά κι αυτή απ’ τα παιδιά της, το Μήτσο και το Γιάννη, και ξεκινούσαμε. Εμείς είμασταν παιδαρέλια δεκαπεντάχρονα τότε. Χρόνια και χρόνια το κάναμε αυτό, σαν τέτοια εποχή. Από το 1930 κι εδώ. Φεύγαμε απ’ το χωριό μας, την Τσούκα Φθιώτιδας, άλλοι, οι μεγαλύτεροι, καβάλα στ’ άλογα και στα γαϊδούρια, άλλοι, οι πιο μικρότεροι, καθισμένοι πισωκάπουλα κι άλλοι με τα ποδάρια. Πηγαίναμε στο Ροβολιάρι, που ’ναι ψηλά στη Γούρα (Όθρυ), κατά το Βελούχι, για να μάσουμε κάστανα. Το ξεκίνημα γινόταν πριν το χάραμα. Έπρεπε τ’ αστέρι της αυγής να μας βρει πριν το χάραμα. Γι’ αυτό, να ’ναι μαζωμένες όλες οι ταξιδιώτισσες, κοιμόμασταν σ’ ένα σπίτι και στο ξύλινο μπαλκόνι απ’ όξω, στρωματσάδα, να ’χουμε έγνοια το χάραμα. Κι όταν κοντοζύγωνε η χαραυγή, άκουγες κι έλεγε η μάνα μου στις αδερφάδες της.
     -  Άι, Αλέξω, άι, Βασίλω, σ’κωθείτε και μπιλιορίζ’ (φέγγει αμυδρά) αγνάντια στη ράχ’.
   Κι άλλοτε πάλι, όταν καθυστερούσαν να ξυπνήσουν, έσκουζε.
·        Αλέξω, ποπο, Βασίλω, μας πήρ’ η μέρα, τ’ αστέρ’ τ’ς αυγής ανέβ’κε μια ρόκα κι όσο να ετοιμαστούμε να φύβγουμε, θα πάει μια φ’κέντρα (βουκέντρα). Αναγκάστε (κάντε γρήγορα), μαρή, να κ’νήσουμε.

Σάββατο, 14 Σεπτεμβρίου 2019

Ο λογοτέχνης "Τυμφρηστός"


ΕΥΡΥΤΑΝΙΚΕΣ  ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΕΣ
«Ο ΤΥΜΦΡΗΣΤΟΣ» (Δημ. Παπαδόπουλος) 1870-1930

Από την Ανατολική Φραγκίστα, ξενιτεμένος στην Κων/πολη, ο «Τυμφρηστός», κουβαλάει μαζί του τον συγγραφέα, τον ποιητή, τη νοσταλγία της Ευρυτανίας, του χωριού του. Μοσχομυρίζει ακόμα έλατο Βελουχιού και ονειροπολεί.

"Βελούχι έχε γειά, Βελούχι ξακουσμένο
      πώχεις στην κορφή στα σύγνεφα χωμένη,
 κι είσαι πάντοτε Βελούχι μ' χιονισμένο
                                    και παράμορφο, με όψη αγριεμένη"

Τεράστια η πνευματική προσφορά του, μεγάλο το συγγραφικό, ποιητικό έργο. Πόσες χαριτόβρυτες δεσποινίδες και κυρίες των χρόνων εκείνων, δεν έχυναν κορόμηλο το δάκρυ διαβάζοντας το Κωνσταντινοπολίτικο αισθηματικό έργο του
"Η Ωραία του Πέραν"

Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου

Τρίτη, 10 Σεπτεμβρίου 2019

Η παλιά Βίνιανη


Στη μοναξιά της ερημικής παλιάς Βίνιανης
Νίκος Δημ. Παπαδιονυσίου
Στη μοναξιά του ερημικού μουσείου της Π.Ε.Ε.Α στην παλιά Βίνιανη, ώρα περίπου 11:00, καθώς επί ώρα δεν υπήρχε άλλος κανείς, ούτε κάτω στο χωριό, νάσου μια μόνη γυναίκα 50 μέτρα παρακάτω που εμφανίστηκε ξαφνικά ερχόμενη από το πανέρημο, εγκαταλειμμένο χωριό. Χαιρετιστήκαμε σηκώνοντας τα χέρια. Αμέσως μετά την έχασα...
Φεύγοντας από το μουσείο και παίρνοντας την κουραστική πλέον για μένα μεγάλη σκάλα ανόδου για τον δρόμο, την βλέπω να κατεβαίνει γρήγορη σαν κατσίκι!
Ήταν μια γυναίκα λεπτή, στα περίπου 75 της, με μέτριο ανάστημα, μαλλιά υποκίτρινα λευκά, ένδειξη ότι ήταν κατάξανθη στη νιότη της, με ενδείξεις μιας από χρόνια χαμένης ομορφιάς. Ζει μόνη και μοναδική κάτοικος, όπως μου είπε αργότερα, στην παλιά Βίνιανη. Διψούσε για κουβέντα όπως κάθε ερημικός άνθρωπος, ταυτόχρονα περίεργη «να μάθει» όπως όλοι οι μοναχικοί βουνίσιοι. Κι΄ εγώ διψούσα για πληροφορίες...
……………………………..
Θυμήθηκα τον φευγάτο τελευταία Νίκο Μουτογιάννη, τον «Αμερικάνο» που ζούσε παρόμοια και πλέον απομονωμένη μοναχική ζωή στα Δολιανά(Στουρνάρα)στα ριζά της Καλιακούδας στο φαράγγι του Πανταβρέχι, χωρίς καν επισκέψεις από τα παιδιά του.. Χωρίς να τον γνωρίζω τότε, τον είδα και συνομιλήσαμε καθώς κατέβαινα το βουνό περίπου το 2000 να καλλιεργεί μια πηγούλα μαζί με κάποιον άλλο. Ήπιαμε διψασμένοι το δροσερό νεράκι του. Θεός σχωρέστον!...
……………………………………

Παρασκευή, 6 Σεπτεμβρίου 2019

Λεκέκια


ΛΕΛΕΚΙΑ
[Της Annas Kousiantza]
1961 ...απομεσήμερο στην Καρδίτσα... το" λελέκι¨" καλός οιωνός τού θεσσαλικού κάμπου ...άνθρωπος και πελαργοί συνυπάρχουν αρμονικά εδώ και αιώνες... με τον ερχομό της άνοιξης οι πρώτοι επισκέπτες, κατακλύζουν την πεδιάδα μας… οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι είναι άνθρωποι μεταμορφωμένοι, ο Πλούταρχος αναφέρει ότι, στη Θεσσαλία όποιος σκότωνε πελαργό, τιμωρούταν με θάνατο... όμορφες εικόνες συνθέτουν στα ψηλά καμπαναριά, τις περίτεχνες φωλιές τους… θεωρούνται ωφέλιμα πουλιά, έχουν εξοικειωθεί με τον αγρότη... τρέφονται με έντομα, σαύρες, ποντίκια και προπαντός βατράχια και φίδια, όπου υπήρχαν άφθονα στον κάμπο μας... έτρωγαν τα σκουλήκια και τις προνύμφες στο όργωμα που κατέστρεφαν τις καλλιέργειες… κατά το δεύτερο δεκαήμερο του Αυγούστου, οι νέοι και οι γηραιότεροι πελαργοί αρχίζουν να συνάζονται τα δειλινά για να συσκεφθούν... η απόφαση έχει παρθεί... πρωί, μόλις χαράξει η μέρα, κοπαδιαστά, πετούν για εξωτικές χώρες ...οι παππούδες μας έλεγαν, ότι πρώτη στάση είναι στην χαμένη ελληνική Μικρασία… έπειτα Συρία, Μεσοποταμία, ακολουθώντας τη γνωστή διαδρομή... ως τις πηγές του Νείλου...
(φωτο, ο διάσημος φωτογράφος Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν)

Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου

Κυριακή, 1 Σεπτεμβρίου 2019

Ερευνώντας στην Πέρα Κάψη για τέμπλο κατασκευής Στέλιου Δ. Υφαντή


Πέρα Κάψη (Τυμφρηστός) ορεινής  Φθιώτιδας: Ερευνώντας
για το «χαμένο» τέμπλο κατασκευής του Στέλιου Δ. Υφαντή
Νίκος Δ. Παπαδιονυσίου
Η κτητορική πλάκα του Ι.Ν. Αγίου Γεωργίου Πέρα Κάψης (Τυμφρηστού)
Η κτητορική πλάκα του Ι.Ν. Ζωοδόχου Πηγής Πέρα Κάψης (Τυμφρηστού)
κοντά στο παλιό γεφύρι Μουτζουράκη

Μελετώντας το ιδιόχειρο σημείωμα με τα έργα του που μας έγραψε στη Μεγάλη Κάψη ο παππούς μου, ξυλογλύπτης Στέλιος Δ. Υφαντής, αναφερόταν σε δυο εγγραφές του για έργα του για Τυμφρηστό, περίπου προσεγγιστικά του 1931…
Με ριζωμένη την πεποίθηση καθώς τον είχα γνωρίσει καλά ότι δεν κάνει λάθη και ταυτόχρονα τις έγκυρες πληροφορίες μου από παλιούς Περακαψιώτες, ιερωμένους και χωριανούς ότι στο χωριό και ειδικά στον Άη Γιώργη ψηλά στην κορυφή του, δεν υπάρχει καρυδένιο τέμπλο αλλά κτιστό, απορούσα τι μπορούσε να έχει γίνει..

Πέμπτη, 29 Αυγούστου 2019

Το χάνι Γ. Γεωργαντά


ΤΟ ΞΑΚΟΥΣΤΟ ΧΑΝΙ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Δ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΓΕΩΡΓΙΟ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ (ΓΕΩΡΓΑΝΤΕΪΚΑ) ΣΕ ΠΡΟΠΟΛΕΜΙΚΟ ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΟ ΠΡΙΝ ΤΟ ΚΑΨΟΥΝ ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ
Πηγή φωτο: Γεώργιος Δ. Γεωργαντάς
Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου