"ΑΜΑΔΡΥΑΔΕΣ"

ΑΜΑΔΡΥΑΔΕΣ

[Από το βιβλίο του Τάκη Ευθυμίου: "Μυθικά Παράξενα Όντα του ελληνικού χώρου"

Στενά συνδεδεμένος ο άνθρωπος με τη φύση σε παλαιότερες εποχές σεβόταν και εκτιμούσε τα ζώα και τα φυτά που τον βοηθούσαν στην επιβίωσή του. Κατανοούσε την αμοιβαία εξάρτηση όλων των βασιλείων της ζωής και το κάθε τι έπαιρνε θέση στη συνείδησή του, ανάλογα με τη χρησιμότητά του. Έδιδε σ' αυτά υπόσταση, τα θεωρούσε ζωντανούς οργανισμούς, εκφράσεις ενός ενιαίου συνόλου και πολλές φορές τούς απέδιδε θεϊκές ιδιότητες. Θεοί παίρνουν μορφή δένδρων για να πλησιάσουν τον έρωτά τους, άνθρωποι τιμωρήθηκαν να ζήσουν σαν φυτά για το παράπτωμά τους ή δένδρα, όπως η Ιερή Βαλανιδιά της Δωδώνης, είναι το ενδιάμεσο μέσον μεταξύ θνητών και αθανάτων.

Καλικάντζαροι

ΚΑΛΙΚΑΝΤΖΑΡΟΙ

Του Τάκη Ευθυμίου από το βιβλίο του: "Μυθικά Παράξενα Όντα του Ελληνικού  Χώρου"

Οι Καλικάντζαροι, τα κακομούτσουνα, πονηρά και ενοχλητικά πλάσματα του Δωδεκαήμερου, έχουν άμεση σχέση και με το Σπερχειό ποταμό της ιδιαίτερης πατρίδας μας καθώς και όλα τα ποτάμια, αφού, σύμφωνα με τις δοξασίες του λαού μας, ζούσαν στους νερόμυλους, που αφθονούσαν παλιότερα στις παρόχθιες περιοχές και χρησιμοποιούσαν ως κινητήρια δύναμη τα ζωογόνα νερά τους.

Οι Καλικάντζαροι έρχονταν στη γη το Δωδεκαήμερο, δηλαδή το διάστημα από τα Χριστούγεννα ως τα Φώτα, για να ταλαιπωρήσουν με τα αστείρευτα καμώματα τους, ανθρώπους και ζώα. Αποκαλούνται από το λαό μας Καλικαντζούρια και Παγανά. Η ονομασία Παγανά προέρχεται από το λατινικό όρο pagania που κατέληξε να σημαίνει ειδωλολατρία. Pagus: αγροτική περιοχή, εξοχή. Paganus: ο χωρικός, ο κάτοικος της υπαίθρου και τελικά ο ειδωλολάτρης, ο οπαδός των αρχαίων θρησκειών και μυστηρίων. Από εδώ προέρχεται και η ονομασία «παγανιστής». Με την εμφάνιση του χριστιανισμού τα παγανιστικά έθιμα συνεχίστηκαν ως ψευδοχριστιανικά μέχρι σήμερα, όπως για παράδειγμα οι Αποκριές.

Οι Καλικάντζαροι θεωρούνταν εκφραστές του τρόμου, του πειράγματος και της παρανομίας. Απεχθάνονται κάθε μορφή εξουσίας, εκτός από τον αρχηγό

τους. Γι’ αυτό μπορεί ο λαός μας να έδινε ονόματα Καλικάντζαρων στους διαβόητους λήσταρχους, όπως για παράδειγμα: Γιαγκούλας, Καλαμπαλίκης, Μαγάρας, Τρικλοπόδης, Βραχνάς, Ξεφτέρης...

Η παράδοση τους παρουσιάζει με σωματικά και ψυχικά ελαττώματα και κουσούρια. Άλλοι είναι κουτσοί, άλλοι στραβοί, άλλοι μονόφθαλμοι,  μονοπόδαροι, στραβοπόδαροι και γενικά όλα τα σακατιλίκια τα βρίσκεις απάνω τους. Το ίδιο είναι και τα ρούχα τους τρισάθλια, ελεεινά και ξεσχισμένα. Οι γιαγιάδες μας διηγούνταν στα εγγόνια τους την πιο συνηθισμένη ιστορία γι' αυτούς. «Δηλαδή ότι τη γη βαστάει μια κολόνα με τέσσερις στύλους. Εκεί κάτω οι καλικάντζαροι πασκίζουνε να κόψουν την κολόνα για να πέσει η γη. Για πριόνι χρησιμοποιούν τρίχες από αλόγου ουρά. Δουλεύουν πεισματάρικα όλη τη νύχτα από των Φώτων ως τα Χριστούγεννα και κοντεύουν να την κόψουν. Όταν όμως έρθουν τα Χριστούγεννα , αφήνουν τη δουλειά και έρχονται στον απάνω κόσμο να κάνουν τις ζαβολιές τους. Τότε η κολόνα θρέφει ξανά τις δώδεκα ημέρες που λείπουν κι όταν κατεβαίνουν κάτω αρχίζουν πάλι απ' την αρχή. Έτσι γίνεται πάντα και ποτέ δεν κατόρθωσαν να την κόψουν.» Ακόμη διηγούνται διάφορες κωμικές σκηνές όπως ότι: «Ένας μακροπόδαρος καβαλικεύει έναν κόκορα και τα πόδια του κρέμονται καταγής. Άλλος πάλι κοντορεβιθούλης καβαλικεύει γάιδαρο ψηλό κι όταν πέφτει χάμω δεν μπορεί να ξανανέβει.»

"Αιγίπαν"

ΑΙΓΙΠΑΝ

Του Τάκη Ευθυμίου από το βιβλίο του: «Μυθικά Παράξενα Όντα του ελληνικού χώρου»

Ο Αιγίπαν ήταν ένας από τους τραγοπόδαρους θεούς που ήταν γνωστοί ως Πάνες.

Ήταν γιος του Δία και της Αίγας, συζύγου του Πάνα και ονομάστηκε έτσι από την ένωση των ονομάτων της Αίγας και του Πάνα.

Το πάνω μέρος του σώματός του ήταν ανθρώπινο και το άλλο μισό ήταν κατσίκας.

Κάποτε ο Δίας είχε αιχμαλωτιστεί από τον Τυφώνα. Ο Τυφώνας είχε αφαιρέσει από το Δία τα νεύρα των χεριών και των ποδιών και τα είχε κρύψει μέσα σε δέρμα αρκούδας στο Κωρύκειο Άντρο της Κιλικίας και είχε αναθέσει τη φύλαξή τους στην αδελφή του Δελφύνη.

Από εκεί τα έκλεψαν ο Αιγίπαν και ο Ερμής, τα προσάρμοσαν πάλι στο Δία που ανέκτησε τις δυνάμεις του και νίκησε τον Τυφώνα.

Ο Δίας από ευγνωμοσύνη μετέβαλε σε αστερισμό τον Αιγίπανα, με το όνομα Αιγόκερω.

Με τον Αιγίπανα ταυτίζεται ο θεός των Λατίνων Σιλβάνος ο οποίος ήταν προστάτης των δασών.

 

Η Κάμπη

Η ΚΑΜΠΗ

[Του Τάκη Ευθυμίου από το βιβλίο του: «Μυθικά παράξενα όντα του Ελληνικού χώρου»]

Η Κάμπη ήταν ένα ανθρωποφάγο τέρας, που δρούσε ως δεσμοφύλακας των Κυκλώπων. Από την μέση και πάνω είχε γυναικείο σώμα αλλά το υπόλοιπο κορμί και τα πόδια της θύμιζαν δράκο ή μεγάλο ερπετό, καλυπτόμενα με σκληρές σκούρες φολίδες. Από τα πέλματά της φύτρωναν φίδια, που τυλίγονταν γύρω από τους αστραγάλους της και ξερνούσαν δηλητήριο, ενώ τα νύχια των χεριών της έμοιαζαν με δρεπάνια. 

Η Κάμπη είχε πενήντα κεφάλια, εκ των οποίων κάποια ήταν λιονταριού, κάποια αγριογούρουνου και κάποια σκύλου. Από την βάση της μέσης της ξεκινούσε μια μεγάλη ουρά σκορπιού, με δηλητηριώδες κεντρί και στους ώμους της βρίσκονταν δύο πελώριες σκουρόχρωμες φτερούγες. Όταν ο Κρόνος φοβήθηκε τη δύναμη των Κυκλώπων και τους έκλεισε στα Τάρταρα, όρισε την Κάμπη για δεσμοφύλακά τους. Κάποια στιγμή όμως, ο Δίας θέλησε να τους απελευθερώσει, προκειμένου να τους χρησιμοποιήσει ως πολεμιστές κατά την Τιτανομαχία. Έτσι φόνευσε την Κάμπη και έβγαλε τους αιχμάλωτους Κύκλωπες από την σκοτεινή φυλακή τους.

Άρπυιες

ΑΡΠΥΙΕΣ

Του Τάκη Ευθυμίου από το βιβλίο του: «Μυθικά παράξενα όντα του ελληνικού χώρου»

Ανάμεσα στα τέρατα τα μυθικά που τρόμο προκαλούσαν και δέος, ήταν και οι Άρπυιες οι φοβερές, τα πνεύματα τα φτερωτά και ανήκουν στην προολύμπια θεϊκή γενιά, τότε που ο άνθρωπος γνώριζε πρωτόγονους φόβους, καθώς ήταν ανίσχυρος στη δύναμη της φύσης. Άρπαζαν (όπως φανερώνει το όνομά τους) τις ψυχές και τα μικρά παιδιά. Μερικές φορές τις εικόνιζαν επάνω στους τάφους και τις παράσταιναν να μεταφέρουν την ψυχή του νεκρού μέσα στα νύχια τους. Κάποτε, μας λένε οι διηγήσεις, παρέδιδαν τα άτυχα κορίτσια που αρπάχτηκαν από το σπίτι του πεθαμένου πατέρα τους στην υπηρεσία των Ερινύων. Γι’ αυτό και ο Βιργίλιος τις τοποθέτησε αργότερα στην είσοδο του Κάτω Κόσμου μαζί με τα άλλα τέρατα.

Οι Άρπυιες χρησιμεύουν σαν αλλογορίες ή προσωποποιήσεις των ακολασιών στη διπλή τους έννοια: του εγκλήματος και της τιμωρίας. Δίνεται ολοκληρωτικά έμφαση στη δυναμική φύση τους και αναπαριστάνονται σε στάση ταχύτατης κίνησης όπως συμβαίνει με τις Ερινύες και τις Γοργόνες. Κατά τον Μεσαίωνα εμφανίζονται πολλές φορές στη διακοσμητική τέχνη σαν απλά εμβλήματα του ζωδιακού συμβόλου της Παρθένου στη μουσική σημασία του. Η οικοσημική Άρπυια παρουσιάζεται χωρίς την έννοια του κακού.

Ποιες ήταν όμως οι τερατόμορφες γυναίκες που προκαλούσαν τόσο τρόμο; Και πώς έμοιαζαν;