Κείμενα για το Σπερχειό

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΕΡΧΕΙΟ & ΤΗΝ ΚΟΙΛΑΔΑ ΤΟΥ

Ο ΟΜΗΡΟΣ στην Ιλιάδα (στη Ραψωδία Ψ) μας δίνει κάποια στοιχεία για την πίστη των αρχαίων Ελλήνων προς τον Σπερχειό : Ο πατέρας του μυθικού ήρωα Αχιλλέα, Πηλέας είχε υποσχεθεί να κάνει θυσίες κριαριών στο βωμό του Σπερχειού που βρισκόταν κοντά στις πηγές του, αν γυρνούσε ζωντανός ο γιος του από την Τροία. Επίσης υποσχόταν να αφιερώσει τα μαλλιά του γιου του στο Σπερχειό. Ο Αχιλλέας όμως έχοντας καταλάβει ότι αυτό δε θα συνέβαινε ποτέ, αφιέρωσε τα μαλλιά του (την κόμη του) στο νεκρό αγαπημένο του φίλο Πάτροκλο.

Να πως περιγράφει την κοιλάδα ο ΗΡΟΔΟΤΟΣ γράφοντας για τη μάχη των Θερμοπυλών (480 π.Χ): …Ο Ξέρξης με τον πεζό στρατό του κατέβαινε τη Μαλίδα ακολουθώντας το γιαλό του Μαλιακού κόλπου, όπου μια φορά την ημέρα γίνεται η γνωστή παλίρροια. Γύρω στον κόλπο αυτόν είναι τόπος πεδινός, αλλού πλατύς και αλλού πολύ στενός. Και γύρω πάλι στον πεδινό αυτόν τόπο είναι βουνά ψηλά και αδιάβατα, που περικλείνουνε τη Μαλιακή χώρα και έχουνε το όνομα Τραχίνιοι βράχοι. Η πρώτη παραλιακή πόλη στον κόλπο που απαντάει κανείς, κατεβαίνοντας από την Αχαΐα, είναι η Αντίκυρα, και κοντά στην πόλη αυτή, κατεβαίνοντας από τη χώρα των Αινιάνων ο Σπερχειός ποταμός, χύνεται στη θάλασσα. Μακριά από το Σπερχειό ως 20 στάδια είναι άλλος ποταμός, ο Δύρας , που καθώς λένε φάνηκε μια φορά για να βοηθήσει τον Ηρακλή, όταν είχε ανάψει και καιγότανε. 

Οδοιπορικό στο Σπερχειό

Ένα Οδοιπορικό στο Σπερχειό: από τις πηγές στις εκβολές

Μια γνωριμία από κοντά, πεζοπορία σε απίθανες συνθήκες,

εξερεύνηση, αποτύπωση, καταγραφή από έναν ΜΗ ΕΙΔΙΚΟ

[Του Στέφανου Σταμέλλου]*

Ιούλιος 2014

http://sperxeios.blogspot.gr/2014/09/blog-post.html

Δευτέρα 14 Ιουλίου, 8 η ώρα το πρωί, κι η κάψα του καλοκαιριού έχει αρχίσει να ανεβαίνει στις ρεματιές του Σπερχειού. Αφήνω το αυτοκίνητο στην αρχή του χωματόδρομου μετά τη Μεσαία Κάψη, που, σύμφωνα με την ταμπέλα, οδηγεί στο «ΠΕΤΡΙΝΟ ΜΟΝΟΤΟΞΟ ΓΕΦΥΡΙ ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΑΚΗ».

Έτσι άρχισε το «Οδοιπορικό στο Σπερχειό: από τις πηγές στις εκβολές», υλοποιώντας μια σκέψη που την είχα καιρό στο μυαλό μου. Σκοπός του Οδοιπορικού: να πλησιάσω όσο γίνεται περισσότερο τον κύριο «κορμό» του ποταμού, να δω από κοντά, περπατώντας μέσα στην κοίτη, κάποιες γκρίζες δύσκολες περιοχές, που δεν πάει αυτοκίνητο, να καταγράψω, να αποτυπώσω και να ξεδιαλύνω στο μυαλό μου ορισμένα πράγματα που αφορούν τη χλωρίδα, την πανίδα, τα πουλιά, τα ψάρια και γενικά το οικοσύστημα του Σπερχειού. Να καταγραφούν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα και οι προοπτικές, οι αδυναμίες και οι δυσκολίες, οι απειλές και οι συγκρούσεις για το ποτάμι, με το μάτι του ερασιτέχνη παρατηρητή και όχι του ειδικού επιστήμονα.

Οι καιρικές συνθήκες - καλοκαίρι - έχουν τις δυσκολίες τους· αλλά το ποτάμι μπορεί και  αποζημιώνει με τα μοναδικού κάλους τοπία, την οργιώδη βλάστηση, τις νεροχελώνες, τα πουλιά, τα ψάρια, τις λιβελούλες, που ακολουθούσαν σε όλη τη διαδρομή…

Περαταριά Σπερχειού

Πηγή: Εφημερίδα "Η Φωνή του Σταυρού"

Επιμέλεια-Ανάρτηση: Τάκης Ευθυμίου

Ο σαματατζής Σπερχειός

Ο σαματατζής Σπερχειός

(του Αλέκου Βασιλείου)

                  Μάγεψ’ ο Μάης τον αψύ το Σπερχειό και τούπε:

                  -Για πες μου βρε σαματατζή, σαν τι θεό πιστεύεις;

                  Εκεί που στέκεις ντροπαλός και μάτια δε σηκώνεις,

                  στου πλάτανου το πλάνεμα και της ιτιάς τη χάρη, 

                  -τι ξεφαντών’ η άνοιξη κι είν’ η σιωπή σου κρίμα-

                  κι αγέλαστη είν’η πέτρα σου στον τζίτζικα τ’ αστεία

                  ξάφνου, μονάχος τραγουδάς! Μονάχος σου χορεύεις!

Ο Σπερχειός στη φαντασία του λαού

Ο ΣΠΕΡΧΕΙΟΣ

στη φαντασία του λαού

του Γιώργου Σταυρόπουλου από τη μελέτη του:

«Ο Σπερχειός στην Ελληνική Γραμματεία»

Ο Χάρης Σακελαρίου (1923-2007) καταγράφει στην εργασία του «Τα ποτάμια της Ρούμελης στη φαντασία του λαού», θρύλους και παραδόσεις, προϊόντα της σύγχρονης λαϊκής μυθοπλασίας, για τα ποτάμια της Ρούμελης. Ανάμεσα τους και μια άγνωστη έως τώρα, παράδοση για το Σπερχειό.

Η κοιλάδα του Σπερχειού

Η κοιλάδα του Σπερχειού

[με τη ματιά του περιηγητή HenriBelle]

Ο Αμερικανός περιηγητής Henri Bell πέρασε από την περιοχή του Σπερχειού, κατευθυνόμενος προς τη Λαμία, τη δεκαετία του 1870. Η Φθιώτιδα την εποχή εκείνη ήταν μεθοριακή περιοχή, καθώς τα σύνορα με το τουρκικό κράτος βρίσκονταν στην κορυφογραμμή της Όθρυος. Ο Bell, εκτός των άλλων, περιγράφει την ομορφιά της κοιλάδας του Σπερχειού, τη ληστεία που ανθούσε στην περιοχή και το κάστρο της Λαμίας. 

Ελληνοπυγόστεος

ΕΛΛΗΝΟΠΥΓΟΣΤΕΟΣ

ΤΟ ΙΘΑΓΕΝΕΣ ΨΑΡΙ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ

[ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ]



 Ελληνοπυγόστεος

Ποιος είναι και που ζεί

Είναι ένα ιθαγενές ενδημικό ψάρι του γλυκού νερού της Ελλάδας, με μακρά εξελικτική πορεία, που απαντάται μόνο σε μικροϋδάτινα συστήματα της λεκάνης απορροής του Σπερχειού. Αρχικά εντοπίστηκε σε ρυάκια και φυσικά πηγάδια (μάτια) των Κομποτάδων και αργότερα στις καρστικές πηγές Αγίας Παρασκευής Φθιώτιδας. Κατά τα τελευταία χρόνια οι αρχικοί βιότοποι του ελληνοπηγόστεου στις Κομποτάδες καταστράφηκαν, με αποτέλεσμα, πριν από δυο χρόνια, να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι το είδος αυτό υπάρχει μόνο στις πηγές Αγίας Παρασκευής. Όμως, μετά την ολοκλήρωση ενός ειδικού προγράμματος μελέτης που χρηματοδότησε το Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. και εκτέλεσε το Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων του Ε.Κ.Θ.Ε., το ψάρι αυτό βρέθηκε και σε άλλα υδάτινα συστήματα (τάφρους και μάτια) των περιοχών Μοσχοχωρίου, Αγίας Παρασκευής και Κομποτάδων .

Ξυλογεφύρια & περαταριές

ΞΥΛΟΓΕΦΥΡΙΑ & ΠΕΡΑΤΑΡΙΕΣ

ΣΤΟ ΣΠΕΡΧΕΙΟ

                        του Τάκη Ευθυμίου                          

 Παλιό ξυλογεφύρι-περαταριά στο Σπερχειό κοντά στο Νεοχωράκι,
πρόχειρο πέρασμα για το πανηγύρι του Αγίου Πνεύματος στου "Ντρίζι"

Λιγοστό ήταν από παλιά το νερό του Σπερχειού το καλοκαίρι και τότε οι χωρικοί με μια πηδηξιά πέρναγαν στην αποπέρα μεριά της κοίτης του ή περνούσαν απέναντι πατώντας πάνω σε πέτρες που ξέπεχαν από το νερό του ποταμού.    

Χλωρίδα & Πανίδα Σπερχειού

ΧΛΩΡΙΔΑ & ΠΑΝΙΔΑ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ

του Βασίλη Κανέλλου

          

ΧΛΩΡΙΔΑ

Η επιφάνεια της λεκάνης του Σπερχειού καλύπτεται από δασοσκεπείς, θαμνοσκεπείς, λειβαδικές και γεωργικές εκτάσεις,   καθώς και από άγονες και ακάλυπτες περιοχές. Στις δασοσκεπείς και θαμνοσκεπείς εκτάσεις δέντρα που ευδοκιμούν είναι το έλατο, η οξιά, η μαύρη πεύκη, η καστανιά, η φυλλοβόλος βελανιδιά, το πουρνάρι, αειθαλή πλατύφυλλα με επικρατέστερο το θαμνώδες πουρνάρι και παραποτάμια είδη πλατάνου, λεύκας, ιτιάς, λυγαριάς κ.ά.

Παραπόταμοι Σπερχειού

ΟΙ ΠΑΡΑΠΟΤΑΜΟΙ ΤΟΥ

ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ

του Βασίλη Κανέλλου

Συνεχίζοντας την πορεία του προς το Μαλιακό ο Σπερχειός δέχεται ένα πλήθος μικρών και μεγάλων χειμάρρων. Οι σπουδαιότεροι είναι:

Ρουστανίτης

 Συμβάλλει στη δεξιά  όχθη του Σπερχειού και στο ύψος των χωριών Λευκάδα-Πτελέα. Είναι μεγάλος χείμαρρος, με ορεινή κοίτη 9 χλμ. περίπου και πηγάζει από τα όρη Οξιά και Τυμφρηστός. Είναι αρκετά ορμητικός και προκαλεί πολλές φορές, ιδίως το χειμώνα, ζημιές στις παρόχθιες καλλιέργειες. Τα νερά του χρησιμοποιούνται για την άρδευση και πρόσφατα κατασκευάστηκαν και ήδη λειτουργούν 2 μικρά υδροηλεκτρικά εργοστάσια.

Ο Σπερχειός στη Δίνη των πολέμων

Ο ΣΠΕΡΧΕΙΟΣ

ΣΤΗ ΔΙΝΗ ΤΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ

του Τάκη Ευθυμίου

      Ο Σπερχειός ποταμός, κατέχοντας σπουδαία γεωγραφική θέση στον κορμό της κεντρικής Ελλάδας και διαρρέοντας οριζόντια, ως επιχώριος, την ομώνυμη κοιλάδα του, αποτέλεσε σπουδαίο πεδίο πολεμικών αναμετρήσεων, από την ομηρική εποχή μέχρι και τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Ας δούμε τις σπουδαιότερες από αυτές τις αναμετρήσεις, που σημάδεψαν ανεξίτηλα τον ρου της ιστορίας μας.

1.   ΤΑ  ΔΙΠΟΤΑΜΑ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ ΩΣ ΘΕΑΤΡΟ ΠΟΛΕΜΙΚΩΝ ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΕΩΝ

Το πανέμορφο τοπίο Διποτάμων Σπερχειού στον Άγιο Γεώργιο

      Τα Διπόταμα Σπερχειού, ως σπουδαίος γεωγραφικός κόμβος, έγινε θέατρο στρατιωτικών επιχειρήσεων τόσο κατά την επανάσταση του '21 όσο και στην περίοδο του ανταρτο­πόλεμου. Ανέκαθεν, τα Διπόταμα ήταν οι πύλες της Ευρυτανίας. Εκεί, οι οπλαρχηγοί της δυτικής Στερεάς Ελλάδας με τον άτακτο επαναστατικό στρατό τους, τουλάχιστον τρεις φορές αντιμετώπισαν τους Τούρκους, προκειμένου να τους εμποδίσουν να περάσουν δυτικότερα.

Ο Σπερχειός-Χρονικό ενός ποταμού

Ο ΣΠΕΡΧΕΙΟΣ

ΧΡΟΝΙΚΟ ΕΝΟΣ ΠΟΤΑΜΟΥ*

Από το πόνημα του Γιώργου Σταυρόπουλου:

«Ο Σπερχειός στην Ελληνική Γραμματεία»

Τη μεγάλη αγάπη του Λαμιώτη λογοτέχνη Χρήστου Κουλούρη (1924-2006) για τον ποταμό, που είναι συνδεδεμένος με τα πρώτα, έντονα, βιώματα του, δείχνει το παρα­κάτω κείμενο. Πρόκειται για μια αναδρομή στη μυθολογία, την ιστορία και την καθη­μερινή ζωή των ανθρώπων που επηρεάζονται άμεσα από το Σπερχειό. Η αναδρομή μαζί με την περιγραφή μιας έντονης εμπειρίας της παιδικής του ζωής, το καθιστούν το κεί­μενο πολύ ενδιαφέρον, ένα ύμνο στον ποταμό.

Διπόταμα Σπερχειού

ΔΙΠΟΤΑΜΑ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ

[Ο σπουδαίος γεωγραφικός & στρατηγικός κόμβος]

του Τάκη Ευθυμίου

Τα Διπόταμα Σπερχειού & στο βάθος ο Άγιος Γεώργιος

Μέσα σ’ ένα γοητευτικό τοπίο όπου κυριαρχεί το πράσινο από πλατάνια, ιτιές, βελανιδιές και διάφορους θάμνους, σμίγουν τα νερά τους οι δυο παραπόταμοι του Σπερχειού, ο Καψιώτης και ο Παλιοκαστρίτης. 

Ψάρεμα στο Σπερχειό

ΤΟ ΨΑΡΕΜΑ ΣΤΟ ΣΠΕΡΧΕΙΟ

ΠΑΛΙΑ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΟΥ
του Τάκη Ευθυμίου

Ψάρεμα στο ποτάμι του χωριού μου, τον Αη Γιώργη, με βαριοπούλα

Παλιότερα, το ψάρεμα στο ποτάμι δε γινόταν έτσι  για διασκέδαση, αλλά για βιοποριστικούς λόγους. Γι' αυτό οι άνθρωποι μηχανεύονταν παράξενους τρόπους ψαρέματος, επειδή «πενία τέχνας κατεργάζεται.» Ακολουθεί περιγραφή των παραδοσιακών τρόπων ψαρέματος στο ποτάμι, που και σήμερα οι περισσότεροι εξακολουθούν να εφαρμόζονται κάπου-κάπου. Σημειωτέον ότι και ο γράφων υπήρξα μανιώδης ψαράς στο ποτάμι τα παιδικά μου χρόνια και ότι ακολουθεί είναι αντλημένο από τα βιώματά μου.

Δημοτική Μούσα & Σπερχειός

Δημοτικη μουσα & Σπερχειός

Του Ευθυμίου Τάκη

      Ο Σπερχειός ποταμός ενέπνευσε ευεργετικά και την ποιητική μούσα του λαού μας. Έτσι, τον συναντάμε στα δημώδη τραγούδια, κυρίως με τη δεύτερη ονομασία του: Ελλάδα, που έφερε παράλληλα με την κύρια, όπως θ’ αναφερθούμε αναλυτικά παρακάτω. Ας απολαύσουμε μερικά:

       Ο θρήνος: «Η Άλωσις της Κωνσταντινούπολις» απαριθμεί πόλεις, κωμοπόλεις και περιοχές της χερσονήσου του Αίμου, υποδουλωμένες στους Οθωμανούς Τούρκους, καθώς και τις δυνάμεις τους που μπορούσαν να αντιπαρατάξουν σε πιθανή σύγκρουση, ως εξής:

«Άρτα και τα Γιάννινα με την περιοχή των... Ζητούνι με τον Δομοκόν, Σάλωνα, Λιβαδειά, Ελλάδα, Πάτρα, Άγραφα, Βελούχι, το Πριστόλιο...»